JPK_CIT: Fiskus z łatwością zauważy różnice między wynikiem finansowym i podatkowym

Ważne: Minister finansów wymaga od podatników dość dokładnego podziału analitycznego różnic trwałych i przejściowych.

Różnice trwałe po stronie przychodów

W zakresie przychodów trwałe różnice pomiędzy zyskiem/stratą dla celów rachunkowych a dochodem/stratą dla celów podatkowych należy rozbić na kategorię ogólną (PD1) i trzy kategorie szczegółowe:

• przychody, w stosunku do których nie stosuje się przepisów ustawy (PD1_1),
• przychody, które nie są zaliczane do przychodów podatkowych (PD1_2);
• dochody (przychody) wolne (PD1_3).

Jeśli zachodzi sytuacja wskazana w znacznikach PD1_1, PD1_2, czy PD1_3, to należy wybrać dany znacznik. Jeśli jednak występuje różnica trwała po stronie przychodów pomiędzy ujęciem rachunkowym i podatkowym, która nie pasuje do tych trzech znaczników szczegółowych, należy zastosować znacznik ogólny PD1. Taka sytuacja nie wystąpi często, gdyż większości przypadków będą dotyczyć znaczniki PD1_3 i PD1_2. Najczęściej bowiem mówimy o dochodach wolnych, których listę zawiera w szczególności art. 17 ustawy o CIT, w tym np. dochody osiągane:

• w ramach decyzji o wsparciu,
• za granicą i podlegające zwolnieniu na mocy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania

Z kolei przychody, które są niezaliczane do przychodów podatkowych, w szczególności na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o CIT, to np.:

• wymiana kryptowaluty na inną kryptowalutę,
• otrzymanie zwrotu nadpłaconego podatku.

Znacznik PD1_1 dotyczący przychodów wyłączonych z opodatkowania będzie w zasadzie obejmować jedynie dochody z działalności rolnej czy leśnej.

Różnice trwałe po stronie kosztów

Podobnie – po stronie kosztów – różnice trwałe pomiędzy ujęciem rachunkowym i podatkowym podzielone zostały na znacznik ogólny i trzy znaczniki szczegółowe:

• PD4 – koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów (trwałe różnice pomiędzy zyskiem/stratą dla celów rachunkowych a dochodem/stratą dla celów podatkowych),
• PD4_1 – koszty związane z przychodami, w stosunku do których nie stosuje się przepisów ustawy,
• PD4_2 – koszty związane z przychodami, które nie są zaliczane do przychodów podatkowych,
• PD4_3 – koszty związane z dochodami (przychodami) wolnymi.

Poszczególne znaczniki szczegółowe dotyczące kosztów PD4_1, PD4_2 i PD4_3 powiązane będą wprost ze znacznikami szczegółowymi dotyczącymi przychodów PD1_1, PD1_2 i PD1_3, np.:

• koszty związane z działalnością rolniczą będą oznaczone PD4_1,
• koszty związane z wymianą bitcoina na ethereum PD4_2,
• koszty związane z działalnością strefową – PD4_3.

Uwaga! W przeciwieństwie do ogólnego znacznika PD1 dotyczącego różnic trwałych po stronie przychodów, który zasadniczo w praktyce nie będzie występował często, znacznik PD4 będzie użytkowany powszechnie, bo to właśnie pod nim znajdą się wszelkie inne koszty niestanowiące podatkowych kosztów uzyskania przychodów, w szczególności te wylistowane w art. 16 ustawy o CIT.

Różnice przejściowe

Z kolei różnice przejściowe są opisane przez znaczniki:

• PD2 – przychody niepodlegające opodatkowaniu w roku bieżącym,
• PD3_PB – przychody podlegające opodatkowaniu w roku bieżącym, ujęte w księgach rachunkowych lat ubiegłych,
• PD5 – koszty nieuznawane za koszty uzyskania przychodów w bieżącym roku,
• PD6_PB – koszty uznawane za koszty uzyskania przychodów w roku bieżącym, ujęte w księgach lat ubiegłych.

Znaczniki PD3 i PD6 występują tylko w wersji pozabilansowej, gdyż w danym roku nie są przychodami czy kosztami rachunkowymi – stąd nie jest możliwe zastosowanie znacznika bilansowego.

Uwaga! Podatnik musi zapewnić, że na danym koncie nie występują zdarzenia niejednorodne podatkowo.

Konta bilansowe i pozabilansowe

Jak wyjaśniło Ministerstwo Finnasów, jeżeli jednostka stosuje znaczniki PD dla kont pozabilansowych, to zapisy na tych kontach powinny również odzwierciedlać rzeczywiste operacje gospodarcze, a nie jedynie kwoty zbiorcze.

Zaleca się stosowanie zasad analogicznych jak dla kont bilansowych (m.in. rodzaj dowodu księgowego, opis operacji). Jednostka stosownie do swoich potrzeb przyjmuje rozwiązania zapewniające wypełnienie ustawowych obowiązków. Może więc przyjąć model:

• wyodrębnionych kont bilansowych,
• kont pozabilansowych,
• mieszany.

Konsekwencje dla podatników

Ostatecznie więc, jeśli znacznik podatkowy:

• zostanie wypełniony – będzie to informacja dla administracji skarbowej, że różnica trwała lub przejściowa o danym charakterze wystąpiła w przypadku danej transakcji,
• nie zostanie wypełniony – będzie to informacja, że kwalifikacja podatkowa i rachunkowa jest zgodna, a więc że np. dany koszt to zdaniem podatnika koszt podatkowy.

Każdy zapis księgowy będzie miał w węźle KontoZapis podany numer konta ostatecznego zapisu, a więc także podaną kwalifikację podatkową, której dokonuje podatnik.

Uwaga! Opis księgowania wraz ze znacznikiem podatkowym jest najważniejszym elementem JPK_CIT i będzie miał najbardziej donośne skutki dla podatników.

Jest to cicha rewolucja, ponieważ administracja skarbowa przechodzi z ery szczątkowej wiedzy o rozliczeniach podatku dochodowego, do wiedzy o kwalifikacji podatkowej każdej pojedynczej transakcji dokonywanej przez podatnika. Na podstawie opisu transakcji, ewentualnie po dodaniu informacji z KSeF i sprawdzeniu krzyżowym JPK kontrahenta, administracja będzie mogła wyrobić sobie pogląd co do prawidłowości postępowania podatnika w stosunku do kwalifikacji podatkowej poszczególnych zdarzeń.

Ważne: Administracja skarbowa oczekuje, że opisy księgowań będą formułowane w sposób zrozumiały i precyzyjny.

Osoba z zewnątrz przedsiębiorstwa, patrząc na opis, powinna być w stanie wyrobić sobie prawidłowe wyobrażenie o zdarzeniu gospodarczym, w którym uczestniczyła jednostka. Jeśli lektura opisu nie daje możliwości zrozumienia czego dotyczyła transakcja, to opis – a zarazem księgi i JPK_CIT – jest wadliwy, co stanowi wykroczenie skarbowe.

Natomiast jeśli opis jest zrozumiały, lecz nie daje prawidłowego wyobrażenia o transakcji, księgi mogą zostać uznane za prowadzone nierzetelnie, co z kolei jest przestępstwem skarbowym.

Jeśli w jednostce w opisach księgowania stosowane są nieczytelne skróty, uproszczenia, kody, nazwy kontrahenta czy automatycznie nadawane numery lub symbole, to osoby odpowiedzialne lub nadzorujące księgowania, mogą odpowiadać karnie. Sprawdzenie, czy stosowany opis księgowania jest czytelny, czy nie, następować będzie automatycznie i nie będzie wymagało prowadzenia postępowania dowodowego. Oczywiście jednostkowe uchybienia nie mają większego znaczenia, jeśli jednak znaczna część opisów księgowań jest nieczytelna, administracja skarbowa powinna podjąć działania dyscyplinujące, gdyż w ten sposób niweczony jest sens JPK_CIT. Warto w tym kontekście przyjrzeć się procedurze księgowania i praktyce funkcjonującej w jednostce i podjąć działania naprawcze, zanim plik zostanie wysłany administracji skarbowej. ©℗\