Unijny trybunał zajmie się m.in. momentem powstania prawa do odliczenia VAT. Oceni również zgodność polskich regulacji o exit tax z prawem unijnym. Na krajowym gruncie możemy się spodziewać istotnych uchwał NSA w sprawie zakresu pełnomocnictw procesowych i formalnych wymogów skargi do sądu.

Kto rozstrzygniei z czyjego wniosku? O co toczy się spór? Jakie mogą być skutki rozstrzygnięcia?
VAT
TSUE (T-689/24) wskutek wniosku NSA z 2 października 2024 r., I FSK 169/21 Problem dotyczy art. 86 ust. 10 i ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT. Z pierwszego z tych przepisów wynika, że prawo do odliczenia podatku naliczonego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy. Drugi mówi, że prawo do odliczenia powstaje nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę. Stanowią one wdrożenie art. 178 dyrektywy VAT. Unijny przepis uzależnia jednak skorzystanie z prawa do odliczenia od posiadania faktury, a nie od momentu jej otrzymania. Stąd pytanie, czy polskie przepisy, zgodnie z którymi moment powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego zależy od otrzymania faktury, są zgodne z regulacjami unijnymi. Jeśli TSUE stwierdzi, że art. 86 ust. 10b pkt 1 polskiej ustawy stanowi błędną implementację dyrektywy VAT, może to zmienić dotychczasowe postrzeganie faktury jako podstawy istnienia prawa do odliczenia. Taki wyrok może ułatwić podatnikom rozliczenia.
TSUE (T-366/25) wskutek postanowienia NSA z 6 lutego 2025 r., I FSK 1641/21 Czy darowizna udziałów w przedsiębiorstwie, które następnie zostały wniesione przez osoby obdarowane do działającej już spółki osobowej, jest tym samym, co zbycie tego przedsiębiorstwa, i w związku z tym nie podlega VAT? Problem powstał na tle:- art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym przepisów tej ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, oraz- art. 19 unijnej dyrektywy VAT, z którego wynika, że w przypadku przekazania – odpłatnie, nieodpłatnie lub jako aportu do spółki – całości bądź części majątku, państwa członkowskie mogą uznać, że nie doszło do dostawy towarów i że w takim przypadku osoba, której przekazano towary, będzie traktowana jako następca prawny przekazującego. TSUE może uznać, że w przypadku takiej darowizny dojdzie do przeniesienia majątku, o którym mowa w art. 19 dyrektywy VAT. Skutkiem tego byłoby wyłączenie jej z opodatkowania VAT.
TSUE wskutek postanowienia NSA z 25 września 2025 r., I FSK 1783/24 Zgodnie z art. 132 ust. 1 lit. n dyrektywy VAT państwa członkowskie zwalniają z VAT świadczenie niektórych usług kulturalnych przez podmioty prawa publicznego lub inne instytucje kulturalne uznane przez dane państwo członkowskie. Pytanie, które trafiło do TSUE, dotyczy tego, czy zwrot „świadczenie niektórych usług kulturalnych” oznacza udzielenie sublicencji do praw autorskich twórcy? Chodzi więc o to, gdzie – na gruncie VAT – przebiega granica między działalnością kulturalną, zwolnioną z VAT, a działalnością czysto komercyjną. Odpowiedź TSUE będzie miała znaczenie dla podmiotów objętych zwolnieniem z VAT (np. muzeów, fundacji i indywidualnych twórców). Trzeba będzie dostosować rozliczenia VAT w zależności od tego, gdzie będzie przebiegać granica między kulturą a komercją, wyznaczona przez unijny trybunał.
TSUE wskutek postanowienia NSA z 1 października 2025 r., I FSK 1589/22 Czy transakcje terminowe, których instrumentem bazowym są uprawnienia do emisji CO₂, są zwolnione z VAT, jeśli są rozliczane wyłącznie pieniężnie, bez przeniesienia własności uprawnień? Problem dotyczy art. 135 ust. 1 lit. f w zw. z art. 15 ust. 2 dyrektywy VAT. Zgodnie z unijnym prawem zwolnione z podatku są transakcje, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe. Zwolnienie to znalazło odzwierciedlenie w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Jednak z innego przepisu polskiej ustawy (art. 43 ust. 16 pkt 5) wynika, że zwolnienie nie ma zastosowania do usług dotyczących praw i udziałów odzwierciedlających „prawa majątkowe, których instrumentami bazowymi są towary, mierniki i limity wielkości produkcji oraz uprawnienia do emisji zanieczyszczeń, i które mogą być zrealizowane poprzez dostawę towarów lub świadczenie usług innych niż zwolnione z podatku”. Fiskus, powołując się na polski przepis, twierdzi więc, że już sama możliwość dostawy uprawnień do emisji gazów cieplarnianych powoduje brak zastosowania zwolnienie z VAT. TSUE może uznać, że skoro nie dochodzi do dostawy uprawnień, a kontrakt pełni funkcję finansową, to będzie przysługiwało zwolnienie z VAT.
PCC
TSUE (C-197/25) wskutek postanowienia NSA z 3 lutego 2025 r., III FSK 1234/22 Problem dotyczy uznania spółek jawnych za spółki kapitałowe. NSA spytał również, jak w tym kontekście interpretować art. 9 dyrektywy 2008/7, który stanowi, że „na użytek nakładania podatku kapitałowego państwa członkowskie mogą zdecydować o nieuznawaniu podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2, za spółki kapitałowe”. Czy to oznacza dowolność państwa unijnego w zakresie opodatkowania podatkiem kapitałowym tych podmiotów? Od odpowiedzi TSUE będzie zależało, czy przy przekształceniu w spółkę jawną powstaje obowiązek zapłaty PCC, czy przeciwnie – czynność ta, jako restrukturyzacja objęta unijną dyrektywą, pozostaje poza zakresem opodatkowania.
Podatek dochodowy
TSUE (C-430/25) wskutek postanowienia WSA w Warszawie z 29 maja 2025 r., III SA/Wa 566/25 Trzy pytania prejudycjalne dotyczą zgodności polskich przepisów o podatku od niezrealizowanych zysków (exit tax) z prawem UE. Ich istota sprowadza się do tego, czy polski fiskus może żądać zapłaty exit tax już z chwilą zmiany rezydencji podatkowej na zagraniczną (lub ewentualnie zgodzić się na rozłożenie daniny na raty), a nie z chwilą, gdy emigrant sprzeda swój majątek? Chodzi o to, czy mechanizm tzw. natychmiastowego poboru podatku nie stoi w sprzeczności ze swobodą przepływu osób (czy nie dyskryminuje emigrantów w porównaniu do osób, które pozostały w kraju)? WSA w Warszawie spytał unijny trybunał również o to, czy fiskus może żądać zapłaty exit tax od hipotetycznej wartości majątku emigranta. Dotychczasowe orzecznictwo TSUE wskazuje, że exit tax powinien być naliczany w oparciu o zasadę powiązania opodatkowania z rezydencją podatkową, czyli tylko od zysków powstałych w czasie, gdy podatnik był rezydentem danego państwa członkowskiego. To by oznaczało, że polska praktyka, polegająca na uwzględnianiu wzrostu wartości majątku w czasie, gdy podatnik nie był rezydentem, może prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia swobód unijnych.
TSUE (C-434/25) wskutek postanowienia WSA w Gliwicach z 2 czerwca 2025 r., I SA/Gl 34/25 Wątpliwość dotyczy przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2022 r., z których wynika, że neutralne podatkowo są – bez dodatkowych warunków – wyłącznie pierwsze transakcje polegające na połączeniu, podziale spółek lub wymianie udziałów. Kolejne są z podatkiem, jeżeli „udziały (akcje) w podmiocie przejmowanym lub dzielonym nie zostały nabyte lub objęte w wyniku wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku innego łączenia lub podziału podmiotów”. Tak wynika z art. 12 ust. 4 pkt 12 lit. a ustawy o CIT i art. 24 ust. 8db pkt 1 ustawy o PIT. Według ekspertów, w tej kwestii należy się spodziewać przegranej fiskusa. Jeszcze zanim WSA w Gliwicach postanowił skierować pytanie do TSUE, inne wojewódzkie sądy administracyjne orzekły, że przepisy, zgodnie z którymi neutralna podatkowo jest tylko pierwsza wymiana udziałów, łączenie lub podział spółek, są niezgodne z unijną dyrektywą 2009/133/WE.
Akcyza
TSUE (C-593/25) wskutek postanowienia NSA z 10 stycznia 2025 r., I FSK 1244/21 Czy krajowe wymogi dochodzenia zwrotu akcyzy od energii (np. wymóg udowodnienia uszczerbku majątkowego) są zgodne z zasadami prawa UE,takimi jak zasady równoważności i efektywności?Czy nie stanowią one nieusprawiedliwionego wyjątku od reguły nakazującej zwrot nadpłaty podatków? Jeżeli TSUE uzna, że krajowy wymóg udowodnienia uszczerbku majątkowego narusza zasady prawa unijnego, to polska skarbówka będzie musiała odstąpić od stosowania tego wymogu przy zwrocie akcyzy od energii.
TSUE (T-381/25) wskutek postanowienia NSA z 29 stycznia 2025 r., I FSK 1126/21 Czy wystarczy, że alkohol etylowy skażony glikolem propylenowym zostanie zaklasyfikowany do kodu taryfowego CN 220720, aby nie mógł być on objęty zwolnieniem, o którym mowa w art. 27 ust. 1 lit. b dyrektywy Rady 92/83/EWG w sprawie harmonizacji struktury podatków akcyzowych od alkoholu i napojów alkoholowych? Pozytywna odpowiedź TSUE będzie potwierdzeniem, że restrykcyjne podejście polskich organów podatkowych jest prawidłowe. Przeciwna odpowiedź będzie oznaczać, że polskie organy będą musiały bardziej szczegółowo uzasadniać odmowy stosowania zwolnienia.
Zagadnienia procesowe
Poszerzony skład NSA w uchwale wskutek wniosku prezesa NSA z 23 czerwca 2025 r. (znak BO.511.14.2025) Czy podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która nie przedstawiła pełnomocnictwa, jest brakiem formalnym, który można uzupełnić przez wezwanie strony do podpisania skargi? Jeśli NSA opowie się za formalizmem procesowym, to podpisanie skargi przez osobę nieuprawnioną będzie skutkować jej odrzuceniem. Jeśli NSA wyda uchwałę korzystną dla podatników, to po otrzymaniu wezwania podatnik będzie mógł podpisać skargę.
Poszerzony skład NSA w uchwale wskutek wniosku prezesa NSA z 22 lipca 2025 r. (znak: BO.511.20.2025) Czy pełnomocnictwo do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed sądem I instancji uprawnia do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną? Jeśli NSA odpowie twierdząco, to pełnomocnicy występujący przed sądem I instancji nie będą musieli uzyskiwać odrębnego pełnomocnictwa, aby przygotować i złożyć skargę kasacyjną lub zażalenie na jej odrzucenie.