JPK

JPK

źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Rola JPK na żądanie jest coraz większa. W drugim kwartale 2018 r. fiskus prosił przedsiębiorców o przekazanie blisko pięć razy większej liczby takich plików niż w okresie od stycznia do marca.

Chodzi o sześć struktur (np. faktury, księgi rachunkowe, wyciągi bankowe, dane o stanie magazynu). Przedsiębiorcy muszą przesyłać je na żądanie skarbówki od 1 lipca (wcześniej było to obowiązkowe tylko dla dużych podmiotów, dla pozostałych – dobrowolne).

Przydatne narzędzie

Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że fiskus chętnie korzystał z JPK na żądanie, jeszcze zanim stał się on obowiązkowy dla wszystkich firm.

– To narzędzie przydatne szczególnie w kontrolach zasadności zwrotów VAT. Urzędnicy żądają wówczas nie tylko faktur sprzedażowych, ale też np. ksiąg rachunkowych czy wyciągów bankowych – mówi Przemysław Grzanka, doradca podatkowy w zespole doradztwa podatkowego IT (ITBC) PwC.

Informacje z JPK na żądanie wbrew wcześniejszym obawom nie trafiają w próżnię. Fiskus efektywnie z nich korzysta. Świadczą o tym statystyki pobrań tych plików w zakończonych postępowaniach, kontroli i czynności sprawdzających (patrz infografika). Jeszcze w listopadzie 2017 r. jednostkom terenowym KAS przekazano podręcznik prowadzenia kontroli z wykorzystaniem JPK (zawierający m.in. zestaw skryptów do analizy pobranych danych).

JPK coraz częściej jest też wykorzystywany w kontrolach bieżących okresów rozliczeniowych. Potwierdza to treść notatki kieleckiej Izby Administracji Skarbowej, o której pisaliśmy w DGP z 9 sierpnia 2018 r. („Fiskus zaprzecza, że odwiedzi tylko majętnych”).

Zdaniem Przemysława Grzanki taki trend się utrzyma, a fiskus zajmie się teraz rozliczeniami największych podmiotów w 2017 r. Był to pierwszy rok obrotowy, za który takie podmioty przesyłały księgi rachunkowe w formacie JPK.

Typowanie do kontroli

Rośnie też rola JPK_VAT, czyli elektronicznej ewidencji zakupów i sprzedaży. Firmy przesyłają ją fiskusowi obowiązkowo co miesiąc. Tylko w pierwszym kwartale tego roku skarbówka dzięki informacjom z JPK_VAT wstrzymała podejrzane zwroty podatku na ponad 206 mln zł. Skutecznie namierzyła też majątek swoich dłużników i wyegzekwowała ponad 397 mln zł. To wnioski z informacji pokontrolnej Najwyższej Izby Kontroli z 24 lipca (nr LKI.410.005.01.2018).

Z danych zebranych przez NIK wynika również, że w okresie od stycznia do 20 czerwca tego roku informacje z repozytorium JPK (patrz ramka 1) pozwoliły fiskusowi opracować i skierować na poziom lokalny 32 pogłębione analizy dotyczące 38 podmiotów podejrzanych o udział w podatkowej karuzeli i 348 ich kontrahentów. W efekcie u podmiotów tych przeprowadzono czynności sprawdzające lub kontrole. Od lipca 2016 r. do września 2017 r. fiskus opracował 84 podobne analizy, czego skutkiem było 28 kontroli podatkowych.

W ocenie ekspertów dane nie imponują, jeśli porównać ponad setkę wniosków o kontrole do milionów plików przesłanych przez firmy.

– Wygląda na to, że resort finansów nie może pochwalić się dużą liczbą typowań do kontroli na podstawie JPK – mówi Marcin Madej, doradca podatkowego w Nip-Inspektor.pl. Zdaniem eksperta albo przestępcy ograniczają swoją działalność, albo algorytmy wykorzystywane przez MF wymagają dopracowania.

Będzie lepiej i dokładniej

Marcin Madej nie ma jednak wątpliwości, że statystyki poprawią się pod koniec roku.

– Uwzględnią bowiem wykorzystanie przez fiskusa mechanizmu podzielonej płatności i przepisów o STIR. To w połączeniu z danymi z JPK z pewnością przełoży się na ulepszenie algorytmów kontrolnych – spodziewa się ekspert.

Podobnego zdania jest Przemysław Grzanka.

– Dopiero od niedawna fiskus posiada zaawansowane mechanizmy typowania podmiotów do kontroli oraz szeroki dostęp do aktualnych informacji zarówno o podatnikach, jak i o przeprowadzanych przez nich transakcjach – komentuje ekspert.

Przewiduje też wzrost znaczenia takich narzędzi jak Repozytorium JPK (od początku roku zawiera dane z ewidencji VAT około 1,6 mln podatników) czy Analizator JPK, który umożliwia urzędnikom automatyczną identyfikację rozbieżności w rozliczeniach przedsiębiorcy i jego kontrahentów.

Koniec wyłudzeń i skuteczniejsza egzekucja

Krajowa Administracja Skarbowa posiada też narzędzia pozwalające urzędnikom badać zasadność zwrotu, o który wnioskuje mikroprzedsiębiorca. Chodzi o „Moduł Oceny Mikroprzedsiębiorcy”.

– Przy jego użyciu fiskus kwalifikuje najmniejsze firmy do określonej grupy ryzyka, a to przekłada się na ewentualne wstrzymanie zwrotu nadwyżki podatku naliczonego – mówi Przemysław Grzanka.

Z informacji pokontrolnych NIK wynika, że statystyki takich zwrotów szybko rosną. W I kwartale 2018 r. ich wartość przekroczyła 206 mln zł (od lipca 2016 r. do września 2017 r. niespełna 50 mln zł).

Wstrzymanie zwrotu nie musi automatycznie oznaczać, że wnioskował o niego podatkowy oszust. – MF powinien publikować informacje, ile z takich kwot faktycznie trafiło do nieuczciwych podmiotów – uważa Marcin Madej.

Rośnie też skuteczność fiskusa w egzekwowaniu długów podatkowych. Do 10 listopada 2017 r. dzięki jednolitym plikom kontrolnym odzyskano ponad 195 mln zł. W pierwszej połowie 2018 r. było to już ponad 397 mln zł. – Łatwy i szybki dostęp do danych na temat faktur, jaki daje JPK_VAT, umożliwia organom podatkowym zajęcie wierzytelności jeszcze przed ich faktyczną zapłatą przez kontrahenta dłużnika – podkreśla Przemysław Grzanka. 

Repozytorium JPK umożliwia:

przegląd i pobór plików JPK_VAT podatnika oraz jego kontrahentów,

identyfikację określonych podmiotów wśród kontrahentów podatników, np. firm wykreślonych z rejestru VAT w Polsce oraz wybranych krajach UE objętych zgłoszeniami z Biura Wymiany Informacji Podatkowej,

przeprowadzanie zautomatyzowanej oceny ryzyka podatnika (i jego kontrahentów) ubiegającego się o zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, czy też przy rejestracji dla celów VAT,

identyfikację wierzytelności podatników posiadających wymagalne zaległości podatkowe na potrzeby zastosowania środka egzekucyjnego bądź zabezpieczającego.

Analizator JPK pozwala na:

szybką identyfikację niezarejestrowanych podmiotów wystawiających faktury VAT,

identyfikację nieprawidłowości w rozliczeniach VAT przez uczciwe firmy.