Przedsiębiorcy powinni podjąć decyzję do piątku 20 lutego br. Do wyboru mają: skalę podatkową, liniowy 19-proc. PIT i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Każda z tych form opodatkowania ma swoje wady i zalety. Różnice są też w składka zdrowotnej, w tym w sposobie jej obliczania oraz ewentualnego odliczania od dochodu (przychodu).

TABELA 1

Zasady odliczania składek przez przedsiębiorców prowadzących biznes indywidualnie

Forma opodatkowania Składka zdrowotna Składki na ubezpieczenia społeczne Składka na Fundusz Pracy Składka na Fundusz Solidarnościowy
Skala podatkowa PIT Brak odliczenia Koszt uzyskania przychodu lub odliczane od dochodu Koszt uzyskania przychodu Koszt uzyskania przychodu
Liniowy PIT Koszt uzyskania przychodu lub odliczane od dochodu, ale nie więcej w 2026 r. niż 14 100 zł ) * Koszt uzyskania przychodu lub odliczane od dochodu Koszt uzyskania przychodu Koszt uzyskania przychodu
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych Połowa składek odliczana od przychodu Odliczane od przychodu Brak odliczenia Brak odliczenia
Karta podatkowa Pomniejszenie podatku o 19 proc. składek Brak odliczenia Brak odliczenia Brak odliczenia

*) Zgodnie z obwieszczeniem ministra finansów z 12 grudnia 2024 r., M.P. poz. 1274

Wybrać ryczałt ewidencjonowany...

Ta forma opodatkowania może być opłacalna z dwóch zasadniczych powodów: zryczałtowanej składki zdrowotnej oraz możliwości zastosowania do wielu usług stawki 8,5 proc.

Należy jednak pamiętać, że gdy roczne przychody ryczałtowca przekroczą 300 tys. zł, to składka zdrowotna wzrośnie w 2026 r. aż do 1495,04 ​​​​​​zł (patrz: tabela 2). Co prawda jej połowę można odjąć od przychodu, ale faktyczna korzyść z tego odliczenia jest dużo mniejsza (patrz: tabela 3).

Ryczałt traci na atrakcyjności, gdy ryczałtowiec nie ma prawa do 8,5-proc. stawki podatku, lecz musi go płacić w wyższej wysokości, np. 14 proc., 15 proc. czy 17 proc.

Opłacalność ryczałtu może maleć już przy stawce 12 proc., bo tyle samo wynosi obecnie dolna stawka skali podatkowej PIT, a rozliczenie na zasadach ogólnych daje możliwość odejmowania kosztów uzyskania przychodów, co przy ryczałcie jest niemożliwe. Lepiej płacić 12-proc. PIT od dochodów (przychodów pomniejszych o koszty) niż 12-proc. ryczałt od przychodów.

Co innego, gdy dochody przedsiębiorcy przekraczają 120 tys. zł rocznie; wtedy ryczałt zyskuje na atrakcyjności, bo przy skali podatkowej nadwyżka jest opodatkowana według stawki 32 proc. PIT. Do tego trzeba jeszcze doliczyć 9-proc. składkę zdrowotną (liczoną od dochodu), a nie zryczałtowaną (w stałej kwocie) jak u ryczałtowców.

Ryczałt nie daje natomiast prawa do tylu odliczeń, co podatek według skali czy liniowy 19-proc. PIT (patrz: tabela 4). Z ryczałtu może korzystać prawie każdy przedsiębiorca, którego przychody za poprzedni rok nie przekroczyły 2 mln euro. To oznacza, że w 2026 r. ten sposób opodatkowania może wybrać podatnik, który w 2025 r. uzyskał z działalności gospodarczej przychody netto (bez VAT) nieprzekraczające 8 517 200 zł . W spółkach cywilnych i jawnych brana jest pod uwagę suma przychodów wszystkich wspólników.

Nie ma natomiast znaczenia bieżący przychód, zatem przedsiębiorca, który na 2026 r. wybierze ryczałt, będzie go stosował do końca roku, nawet jeżeli w sierpniu tego roku przekroczy limit 2 mln euro przychodów. W takiej sytuacji utraci on prawo do tej formy rozliczeń dopiero w 2027 r.

Ryczałtowcy, którzy wybiorą na 2026 r. tę formę opodatkowania, mogą rozliczać się w tym roku z fiskusem raz na kwartał, jeżeli ich przychody w 2025 r. nie były wyższe niż 851 720 zł (200 tys. euro).

Lista czynności, które wyłączają z ryczałtu, jest ograniczona w zasadzie do czterech rodzajów działalności wymienionych w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o zryczałtowanym podatku. Są to:

  • prowadzenie aptek,
  • działalność w zakresie kupna i sprzedaży wartości dewizowych (kantory walut),
  • handel częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,
  • wytwarzanie wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, z wyjątkiem wytwarzania prądu z odnawialnych źródeł energii.

TABELA 2

Składka zdrowotna u ryczałtowców w 2026 r.

Roczne przychody ryczałtowca Miesięczna składka zdrowotna
nie przekraczają 60 tys. zł 498,35 zł
przekraczają 60 tys. zł, ale nie przekraczają 300 tys. zł 830,58 zł
przekraczają 300 tys. zł 1495,04 zł

TABELA 3

Korzyści ryczałtowców z odliczania w 2026 r. połowy składki zdrowotnej

Roczne przychody ryczałtowca Połowa miesięcznej składki zdrowotnej Skutek odliczenia od przychodu połowy miesięcznej składki zdrowotnej – w zależności od stawki ryczałtu
8,5 proc. 12 proc. 14 proc. 15 proc. 17 proc.
nie przekraczają 60 tys. zł 498,35 zł : 2 = 249,18 zł 21,18 zł 29,90 zł 34,89 zł 37,38 zł 42,36 zł
przekraczają 60 tys. zł, ale nie przekraczają 300 tys. zł 830,58 zł : 2 = 415,29 zł 35,30 zł 49,83 zł 58,14 zł 62,30 zł 70,60 zł
przekraczają 300 tys. zł 1495,04 zł : 2 = 747,52 zł 63,54 zł 89,70 zł 104,65 zł 112,13 zł 127,08 zł

... podatek według skali ...

PIT według skali podatkowej może opłacać się tym, którzy ponoszą wysokie koszty, choćby związane z zakupem towarów lub zatrudnianiem innych osób.

Wadą tej formy rozliczeń jest 9-proc. składka na ubezpieczenie zdrowotne, liczona od dochodu przedsiębiorcy. Na dodatek nie można jej odliczać, nawet w części. W zamian przysługuje kwota dochodu wolna od podatku (30 tys. zł dochodu rocznie) oraz stosunkowo niska dolna stawka PIT (12 proc.). Czy faktycznie rekompensuje to wysoki koszt składki zdrowotnej? To zależy od indywidualnej sytuacji dochodowej przedsiębiorcy.

Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę, czy przedsiębiorca nie uzyskuje równocześnie innych dochodów opodatkowanych według skali podatkowej (np. z pracy, z odrębnych zleceń, z emerytury). Trzeba je będzie bowiem zsumować w zeznaniu rocznym za 2025 r. (składanym w 2026 r.), co może spowodować, że ostatecznie łączny dochód przedsiębiorcy przekroczy 120 tys. zł i nadwyżka będzie opodatkowana według stawki 32 proc. PIT.

Podatek według skali pozwala natomiast korzystać z preferencji niedostępnych przy innych formach opodatkowania, takich jak: wspólne rozliczenie z małżonkiem, preferencyjne rozliczenie osób samotnie wychowujących dzieci, ulga prorodzinna (na dzieci).

Można też korzystać ze specjalnych preferencji dla przedsiębiorców, takich jak np. ulgi: na ekspansję, na prototyp, na robotyzację, sponsoringowa, na innowacyjnych pracowników (patrz tabela 4).

... czy może liniowy PIT?

Zainteresowanie liniowym PIT z roku na rok maleje. Powodów jest kilka. Po pierwsza, bardziej opłaca się wybór skali podatkowej, bo dolna jej stawka wynosi 12 proc., a więc zdecydowanie mniej niż 19 proc. Co prawda składka zdrowotna u liniowców wynosi tylko 4,9 proc. dochodu (a nie 9 proc. jak u przedsiębiorców opodatkowanych według skali), ale nadal po dodaniu jej do podatku (19 proc.) jest to obciążenie dochodu na poziomie 23,9 proc.,

Po drugie, liniowcom nie przysługują:

  • kwota wolna od podatku (30 tys. zł dochodu rocznie),
  • wspólne rozliczenie z małżonkiem,
  • rozliczenie w preferencyjny sposób dla samotnych rodziców i opiekunów prawnym,
  • niektóre ulgi podatkowe, np. prorodzinna (na dzieci).

Liniowcy mogą natomiast korzystać z takich ulg jak z termomodernizacyjna oraz z preferencji dla przedsiębiorców (patrz tabela 4).

Liniowy PIT zaczyna być opłacalny, gdy roczne dochody przedsiębiorcy istotnie przekroczą 120 tys. zł. Wtedy korzystniej jest płacić 23,9 proc. od dochodu (a na dodatek jeszcze odliczyć część składki zdrowotnej – o czym dalej), niż oddać fiskusowi 32 proc. od nadwyżki ponad 120 tys. zł i nie móc w ogóle odjąć składki na ubezpieczenie zdrowotne (co w sumie da 41 proc. dochodu, czyli 32 proc. PIT i 9-proc. składka zdrowotna).

Zaletą – w porównaniu do skali podatkowej – jest wspomniana już możliwość odliczenia części składki zdrowotnej. Liniowiec ma w tym zakresie do wyboru:

  • zaliczać ją do kosztów uzyskania przychodów (na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 58 ustawy o PIT), lub
  • odliczać ją od dochodu (na podstawie art. 30c ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT).

W obu przypadkach roczny limit odliczenia jest taki sam – w 2026 r. wynosi on 14100 zł (zgodnie z obwieszczeniem ministra finansów z 12 grudnia 2024 r., M.P. poz. 1274). Bardziej jednak opłaca się zaliczać składkę zdrowotną do kosztów uzyskania przychodu. W 2026 r. korzyść z zaliczenia składki zdrowotnej do podatkowych kosztów wynosi 690,90 zł (14 100 zł x 4,9 proc.).

Jednocześnie przedsiębiorca zaoszczędzi na samym podatku (zaliczce na liniowy PIT), bo wyższe koszty uzyskania przychodu to niższa podstawę opodatkowania. W 2026 r. oszczędność z tego tytułu wyniesie 2679 zł (14 100 zł x 19 proc.). W sumie w 2026 r. przedsiębiorca liniowy zaoszczędzi 3369,90 zł.

Dla kogo PIT zero

Niezależnie od tego, czy przedsiębiorca płaci PIT według skali podatkowej (12 proc. i 32 proc.), czy wybierze liniowy 19-proc. PIT bądź ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, ma prawo do ulgi:

  • dla rodziców mających co najmniej czworo dzieci (art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT),
  • pracujących seniorów (art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT),
  • osób powracających z zagranicy (art. 21 ust. 1 pkt 12 ustawy o PIT).

Przedsiębiorcy nie korzystają natomiast z ulgi dla młodych do 26. roku życia, bo nie obejmuje ona przychodów z działalności gospodarczej. Nie wyklucza to stosowania jej w odniesieniu do uzyskiwanych równolegle przychodów z innych źródeł (wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT).

TABELA 4

Z jakich preferencji można skorzystać w 2026 r.

Rodzaj odliczenia Skala podatkowa PIT (stawki 12 proc. i 32 proc.) Liniowy 19-proc. PIT Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (stawki od 2 proc. do 17 proc. w zależności od rodzaju działalności)
Odliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne Nie Tak, od dochodu lub jako koszt uzyskania przychodu, ale nie więcej niż 12 900 zł rocznie Tak, od przychodu można odliczyć 50 proc. zapłaconych składek zdrowotnych
Odliczenie składek na ubezpieczenie społeczne Tak Tak Tak
Kwota wolna od podatku Tak, 30 tys. zł dochodu rocznie Nie Nie
Koszty uzyskania przychodu Tak Tak Nie
Odliczenie od dochodu podatkowej straty z lat poprzednich Tak Tak Nie, ale można odliczyć stratę za poprzednie lata, w których podatnik płacił PIT według skali lub liniowy
Wspólne rozliczenie z małżonkiem lub jako samotny rodzic Tak Nie Nie
Odliczenie darowizn na cele: działalności pożytku publicznego, kultu religijnego (nie więcej niż 6 proc. dochodu) oraz darowizn na cele charytatywno-opiekuńcze kościoła (w pełnej kwocie) Tak Nie Tak
Odliczenie darowizn na cele kształcenia zawodowego publicznym szkołom prowadzącym kształcenie zawodowe (nie więcej niż 6 proc. dochodu) Tak Tak Tak
Ulga dla krwiodawców Tak Nie Tak
Ulga prorodzinna – odliczenie rocznie od podatku 1112,04 zł na pierwsze i drugie dziecko, 2000,04 zł na trzecie dziecko oraz 2700 zł na czwarte i kolejne dziecko Tak Nie Nie
Ulga rehabilitacyjna – odliczenie wydatków np. na zakup leków (powyżej 100 zł miesięcznie), pobyt na turnusach rehabilitacyjnych, samochód osobowy (do 2280 zł rocznie) Tak Nie Tak
Ulga termomodernizacyjna – odliczenie wydatków na termomodernizację budynku jednorodzinnego będącego własnością/współwłasnością podatnika (do 53 tys. zł) Tak Tak Tak
Ulga na internet – do 760 zł rocznie (odliczenie przysługuje wyłącznie w kolejno po sobie następujących dwóch latach podatkowych, pod warunkiem że podatnik nie korzystał już z tej preferencji w latach wcześniejszych) Tak Nie Tak
Ulgi zero PIT: dla pracujących seniorów, dla rodzin 4+, na powrót z zagranicy – zwolnienie z podatku przychodów do 85 528 zł rocznie Tak Tak Tak
Ulga zero PIT dla młodych (do 26. roku życia) – zwolnienie z podatku przychodów do 85 528 zł rocznie Tak, ale nie dla przychodów z działalności gospodarczej Nie Nie
Ulga B+R – dwukrotne odliczenie „kosztów kwalifikowanych” – raz jako kosztów podatkowych i drugi raz – od podstawy opodatkowania (100 proc. lub 200 proc.) Tak Tak Nie
Ulga na innowacyjnych pracowników – pozwala odjąć koszty kwalifikowane nieodliczone w poprzednim roku w ramach ulgi B+R ze względu na zbyt niski dochód lub poniesioną stratę Tak Tak Nie
Ulga IP Box, czyli 5-proc. podatek od dochodów ze zbycia kwalifikowanych praw własności intelektualnej Tak Tak Nie
Ulga na zabytki – odliczenie dodatkowo 50 proc. (czyli łącznie 150 proc.) wydatków na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane w zabytku nieruchomym oraz wpłat na fundusz remontowy Tak Tak Tak
Ulga na prototyp – odliczenie dodatkowo 30 proc. (czyli łącznie 130 proc.) kosztów produkcji próbnej i wprowadzenia na rynek nowego produktu Tak Tak Nie
Ulga na robotyzację – odliczenie dodatkowo 50 proc. kosztów uzyskania przychodów (czyli łącznie 150 proc.) poniesionych na robotyzację Tak Tak Nie
Ulga na ekspansję – dwukrotne odliczenie kosztów poniesionych w celu zwiększenia przychodów ze sprzedaży produktów – raz jako kosztów uzyskania przychodu i drugi raz – od podstawy opodatkowania (do 1 mln zł w roku podatkowym) Tak Tak Nie
Ulga sponsoringowa – odliczenie dodatkowo 50 proc. wydatków (czyli łącznie 150 proc.) na działalność sportową, kulturalną oraz wspierającą szkolnictwo wyższe i naukę Tak Tak Nie
Ulga na zakup terminala płatniczego oraz wydatki związane z obsługą transakcji płatniczych przy użyciu takiego terminala Tak Tak Tak
Wpłaty na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) Tak Tak Tak