rozwiń ›

Co do zasady podstawową formą opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej jest skala podatkowa (według stawek 12 proc. i 32 proc.), ale w ten sposób rozliczają się z fiskusem tylko ci, którzy nie wybiorą innej formy opodatkowania lub zrobią to po terminie.

Jest jeszcze 5-proc. stawka PIT, z tym że dotyczy ona wyłącznie dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej. To tzw. ulga IP Box, mogą z niej korzystać tylko ci, którzy takie dochody faktycznie uzyskują, i tylko w odniesieniu do tych dochodów.

Przybywa ryczałtowców

Wielu przedsiębiorców wybierze zapewne ryczałt. Ta forma opodatkowania cieszy się z roku na rok coraz większym powodzeniem, o czym świadczą liczby. Za 2024 r. rozliczyło się w ten sposób z fiskusem niecałe 2,1 mln osób, tj. o ponad 112 tys. więcej niż za 2023 r., kiedy również odnotowano wzrost liczby ryczałtowców – o prawie 260 tys. więcej niż za 2022 r.

W 2024 r. przekroczona została bariera miliona zeznań złożonych przez podatników prowadzących działalność gospodarczą (o ponad 55 tys. więcej niż za 2023 r., kiedy to też odnotowano wzrost – o prawie 85 tys. więcej niż w 2022 r.).

Maleje zainteresowanie liniowym PIT

Ubywa natomiast zwolenników liniowego 19-proc. PIT. W 2024 r. z możliwości opodatkowania w ten sposób dochodów z działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej skorzystało 557 257 podatników. Dla porównania w 2023 r. w tej formie rozliczyło się 560 704 podatników, a w 2021 r., czyli jeszcze przed Polskim Ładem – 801 432 przedsiębiorców.

Powodów malejącego zainteresowania liniowym PIT jest kilka. Po pierwsze, bardziej opłaca się wybór skali podatkowej, bo dolna jej stawka wynosi 12 proc., a więc zdecydowanie mniej niż 19 proc. Co prawda składka zdrowotna u liniowców wynosi tylko 4,9 proc. dochodu (a nie 9 proc. jak u przedsiębiorców opodatkowanych według skali), ale nadal po dodaniu jej do podatku (19 proc.) jest to obciążenie dochodu na poziomie 23,9 proc.

Po drugie, liniowcom nie przysługują: kwota wolna od podatku (30 tys. zł dochodu rocznie), wspólne rozliczenie z małżonkiem ani z samotnie wychowywanym dzieckiem, niektóre ulgi podatkowe, np. prorodzinna (na dzieci).

Najem prywatny tylko z ryczałem

Wyboru nie mają osoby wynajmujące lub wydzierżawiające składniki swojego prywatnego majątku – mogą płacić tylko ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Wynika to wprost z art. 9a ust. 6 ustawy o PIT.

Decyzje w spółkach. Czas wybrać podatek na 2026 r.

Dochody z tytułu udziału w spółkach: cywilnej, jawnej (w której wspólnikami są tylko osoby fizyczne), partnerskiej, są traktowane jako dochody z działalności gospodarczej. Każdy ze wspólników rozpoznaje je w proporcji do przysługującego mu udziału w zysku spółki.

Przy czym wszyscy muszą rozliczać się z przychodów (dochodów) według tej samej ustawy: o PIT lub o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 843, dalej: ustawa o zryczałtowanym podatku). Jeden może więc płacić PIT według skali podatkowej, drugi – według liniowej stawki 19 proc. Nie może być jednak tak, że jeden płaci PIT, a drugi ryczałt ewidencjonowany.

Kto wybierze metodę kasową PIT, nie może łączyć samodzielnej działalności z drugą, prowadzoną w spółce cywilnej, jawnej czy partnerskiej. Musi rozliczać odrębnie przychody i koszty z jednoosobowej działalności gospodarczej (na zasadzie kasowej), a odrębnie przychody i koszty z udziału w spółce (na zasadzie memoriałowej).

Gdy spółka jest podatnikiem CIT

Jeżeli w spółce jawnej wspólnikami są również osoby prawne (choćby jedna), to co do zasady z dochodów rozlicza się spółka (jest podatnikiem CIT), a jej wspólnicy płacą podatek od przychodów kapitałowych (jak od dywidendy). Wyjątkiem jest sytuacja, w której do końca 2025 r. spółka złożyła urzędowi skarbowemu informację CIT-15J. To pozwala jej zachować neutralność podatkową (nie być podatnikiem CIT), a z podatku rozliczają się – jak z działalności gospodarczej – tylko jej wspólnicy.

Na marginesie: obecnie spółki nie muszą już składać CIT-15J, „jeżeli uprzednio złożona informacja pozostaje aktualna”, ale przepis ten (art. 1a ust. 3a ustawy o CIT) nie dotyczy jeszcze ubiegłorocznego obowiązku, który należało spełnić do 31 grudnia 2025 r.

Formy opodatkowania nie mogą też wybrać wspólnicy spółek: komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z o.o. ani akcyjnej. Tu spółka płaci CIT, a wspólnicy uzyskują przychody kapitałowe (dywidendę i inne z udziału w spółce), a nie z działalności gospodarczej.

Nie na rzecz pracodawcy

Podatnik traci prawo do ryczałtu, jeżeli prowadząc działalność samodzielnie lub w formie spółki, uzyska z tej działalności przychody ze sprzedaży towarów handlowych lub wyrobów lub ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników:

  • wykonywał w ramach stosunku pracy w roku poprzedzającym rok podatkowy lub
  • wykonywał lub wykonuje w ramach stosunku pracy w bieżącym roku podatkowym.

Wynika to z art. 8 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku.

Podobnie jest u liniowców, ale są dwie istotne różnice. Po pierwsze, zakaz odnosi się tylko do czynności, które podatnik (lub co najmniej jeden ze wspólników) wykonywał lub wykonuje w ramach stosunku pracy „w roku podatkowym” (art. 9a ust. 3 ustawy o PIT). Chodzi zatem o rok bieżący, a nie rok poprzedni. Innymi słowy, podatek liniowy można wybrać już od następnego roku po tym, w którym podatnik (lub co najmniej jeden ze wspólników) pracował na rzecz byłego pracodawcy.

Druga różnica polega na tym, że przy ryczałcie zakaz dotyczy zarówno sprzedaży towarów handlowych lub wyrobów, jak i świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy. Natomiast po wyborze podatku liniowego nie można jedynie świadczyć usług odpowiadających czynnościom, które podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników wykonywał lub wykonuje w roku podatkowym w ramach stosunku pracy (przepis nie mówi o sprzedaży towarów).

Jak powiadomić urząd o wyborze formy opodatkowania

Oświadczenie o wyborze formy opodatkowania złożone w ubiegłym roku lub w latach poprzednich jest aktualne, jeżeli podatnik nie utracił do niej prawa (wciąż spełnia ustawowe warunki) lub nie zdecydował się na inny sposób rozliczeń z fiskusem. Tak stanowią art. 9a ust. 2b ustawy o PIT (w odniesieniu do liniowego 19-proc. PIT) i art. 9 ust. 1b ustawy o zryczałtowanym podatku.

Kto chce zmienić formę opodatkowania, powinien – zgodnie z przepisami – złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego na piśmie oświadczenie o tym, ale od dwóch lat skarbówka akceptuje inny, dużo prostszy sposób zawiadomienia. Polega on na odpowiednim (zgodnym z wyborem podatnika) oznaczeniu przelewu bankowego dotyczącego pierwszej w roku wpłaty zaliczki (podatku).

Symbole podatkowe można znaleźć w obwieszczeniu ministra finansów z 3 stycznia 2020 r. w sprawie wykazu numerów rachunków bankowych urzędów skarbowych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2020 r. (Dz. Urz. Min. Fin. poz. 2). Jeżeli np. podatnik poda na przelewie symbol „PPE”, będzie to oznaczać, że wybrał na dany rok (którego dotyczy wpłata) ryczałt ewidencjonowany. Jeżeli wpisze „PPL”, urząd będzie wiedział, że wpłacający wybrał podatek liniowy.

Ten sposób zawiadamiania urzędu skarbowego o wybranej formie opodatkowania potwierdził dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w licznych interpretacjach indywidualnych, m.in. z 8 lipca 2025 r. (sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.435.2025.2.MAP). Szerzej pisaliśmy o tym w artykule „Wystarczy dobrze opisać przelew, by zmienić formę opodatkowania” (DGP nr 208/2024).

Taka wykładnia jest zgodna ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów, które zacytowaliśmy w artykule „MF: sam przelew pozwala zmienić formę opodatkowania” (DGP nr 221/2024). W odpowiedzi na pytanie DGP resort wyjaśnił: „gdy podatnik dokonał wpłaty pierwszej zaliczki/ryczałtu w ustawowym terminie przewidzianym dla złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania i z opisu dokonanej wpłaty (np. tytułu przelewu) wynika, jakiego dokładnie rodzaju podatku dotyczy płatność, taki dowód wpłaty może zostać uznany za złożenie oświadczenia”.

MF poinformowało zarazem, że swoje stanowisko w tej kwestii przekazało w październiku 2024 r. podległym organom. To reakcja na niekorzystne dla fiskusa orzecznictwo, w tym precedensowy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2024 r. (sygn. akt II FSK 710/21).

Byle skutecznie wybrać podatek

Kluczowa jest jednak terminowa wpłata pierwszej zaliczki (podatku). Kto zrobi to po czasie, będzie miał problem z udowodnieniem, że wybrał tę, a nie inną formę opodatkowania, co pokazuje interpretacja z 3 stycznia 2025 r. (0115-KDST2-1.4011.592.2024.1.KB).

Należy też unikać błędu wytkniętego przez dyrektora KIS w innej interpretacji – z 8 stycznia 2025 r. (0112-KDIL2-2.4011.747.2024.5.MM). Błąd polegał na tym, że podatniczka inaczej opisała pierwszy przelew, a innej formy opodatkowania oczekiwała. Pierwszy w 2023 r. przychód uzyskała w styczniu i w tym samym miesiącu złożyła wniosek o zmianę formy opodatkowania na zasady ogólne, czyli według skali PIT. Również na przelewie pierwszej zaliczki na podatek – dokonanym już 20 stycznia 2023 r. – podała identyfikator PIT-5, co oznacza skrót podatku rozliczanego według zasad ogólnych. Potem jednak płaciła podatek liniowy i składała zeznania roczne na formularzu PIT-36L (również za 2023 r.). Twierdziła, że wcześniej, w styczniu 2023 r. się pomyliła.

Dyrektor KIS nie zaakceptował takich wyjaśnień. Stwierdził: „Złożenie przez panią wniosku o zmianę formy opodatkowania na zasady ogólne i dokonanie przez panią w terminie pierwszej wpłaty zaliczki na podatek dochodowy i wskazanie w przelewie symbolu formularza PIT-5, oznaczającego podatek na zasadach ogólnych, nie stanowi skutecznego złożenia przez panią oświadczenia na rok 2023 o wyborze formy opodatkowania podatkiem liniowym w rozumieniu art. 9a ust. 2 ustawy o PIT i w związku z tym nie mogła Pani rozliczać się w formie podatku liniowego w 2023 r.”

Jak złożyć oświadczenie

Dlatego dla bezpieczeństwa przy zmianie formy opodatkowania lepiej jest złożyć oświadczenie. Można to zrobić:

  • w urzędzie skarbowym (dotyczy to również wspólników spółek cywilnych oraz zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym spółek jawnych i partnerskich, przy czym należy pamiętać, że od dochodów ze spółki partnerskiej nie można płacić ryczałtu ewidencjonowanego);
  • za pośrednictwem Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), zmieniając swoje dane we wpisie. Można to zrobić w urzędzie gminy lub przez internet.