Czy nauka gry w szachy jest zwolniona z VAT? Ważny wyrok NSA

Sąd kasacyjny kolejny raz potwierdził, że nie trzeba ukończyć studiów w danej dziedzinie, by korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 27 ustawy o VAT. Zwolnienie z VAT usług prywatnego nauczania przysługuje także wtedy, gdy nauczyciel nie posiada formalnego wykształcenia kierunkowego ani pedagogicznego.

Wcześniej NSA orzekł tak m.in. w wyrokach z:

• 15 stycznia 2026 r. (sygn. akt I FSK 413/23) w sprawie korepetycji z matematyki oraz
• 15 kwietnia 2025 r. (I FSK 2122/21), gdy rozpoznał sprawę usług prywatnego nauczania z chemii przez magistra farmacji.

W każdym z tych orzeczeń NSA podkreślał, że aby skorzystać ze zwolnienia, musi istnieć związek pomiędzy treścią przekazywaną na lekcji a kwalifikacjami nauczającego. Kwalifikacje te nie muszą wynikać z posiadania przez nauczyciela wykształcenia kierunkowego w danej dziedzinie.

Nauka gry w szachy online

Ważne jest jednak – co podkreślił NSA w najnowszej sprawie – aby instruktor (korepetytor) przekazywał wiedzę i umiejętności mieszczące się w ramach kształcenia powszechnego na poziomie przedszkolnym, podstawowym, ponadpodstawowym lub wyższym.

Chodziło o instruktora, który od kilkunastu lat uczy dzieci gry w szachy. Zajęcia odbywają się online, w formie lekcji indywidualnych i grupowych. Instruktor ma wykształcenie średnie oraz kwalifikacje potwierdzone egzaminem zdanym po kursie organizowanym przez Polski Związek Szachowy. Nie ma natomiast wykształcenia pedagogicznego ani wyższego wykształcenia kierunkowego, bo – jak tłumaczył – polski system oświaty nie przewiduje odrębnego kształcenia kierunkowego w zakresie gry w szachy.

Nie ma studiów z gry w szachy

Mimo to uważał, że przysługuje mu zwolnienie na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 27 ustawy o VAT. Argumentował, że status nauczyciela nie jest warunkowany posiadaniem tytułu zawodowego, zatrudnieniem w placówce oświatowej ani wykształceniem kierunkowym. Wystarczą doświadczenie, umiejętności szachowe oraz warsztat dydaktyczny, co pozwala skutecznie przekazywać wiedzę podopiecznym – argumentował.

Nauka gry w szachy to nie kształcenie powszechne

Co więcej – twierdził – nauka gry w szachy pozwala na rozwinięcie umiejętności z zakresu matematyki oraz logicznego myślenia, przez co wspiera ogólny rozwój kompetencji człowieka. Dlatego – jak przekonywał – wiąże się ona z przekazywaniem wiedzy i kompetencji dotyczących obszernego i zróżnicowanego zespołu dziedzin, co jest charakterystyczne dla kształcenia powszechnego.

Powołał się przy tym na rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 14 lutego 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 356 ze zm.), w którym wskazano, że w ramach edukacji matematycznej „uczeń wykorzystuje warcaby, szachy i inne gry planszowe lub logiczne do rozwijania umiejętności myślenia strategicznego, logicznego, rozumienia zasad”.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał jednak, że nauka gry w szachy jest z VAT. Nie jest to bowiem – jak uzasadnił – kształcenie powszechne ani wyższe. Sam zaś instruktor nie jest nauczycielem, ponieważ nie posiada wykształcenia kierunkowego zdobytego w oficjalnym systemie nauczania.

Czy nauka gry w szachy mieści się w podstawie programowej?

Instruktor nie zgodził się z tym stanowiskiem, dlatego zaskarżył otrzymaną interpretację do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (I SA/Ol 552/22) ją uchylił. Zgodził się z instruktorem, że w art. 43 ust. 1 pkt 27 ustawy o VAT nie ma wymogu posiadania wykształcenia kierunkowego ani pedagogicznego. Wyjaśnił, że posiadanie dyplomu z danej dziedziny może potwierdzać kwalifikacje, ale nie jest warunkiem koniecznym, by skorzystać ze zwolnienia z VAT. Tym bardziej gdy system kształcenia wyższego nie oferuje odrębnego kierunku w zakresie szachów – dodał sąd.

Zwrócił ponadto uwagę, że gra w szachy została wskazana w podstawie programowej kształcenia ogólnego jako element edukacji matematycznej, służący rozwijaniu logicznego i strategicznego myślenia. Tym samym lekcje gry w szachy mieszczą się w systemie kształcenia powszechnego, nawet jeśli są realizowane jako zajęcia dodatkowe – orzekł WSA.

Instruktor gry w szachy jest nauczycielem

Wyrok ten uchylił sąd kasacyjny. Zwrócił uwagę na to, że w art. 43 ust. 1 pkt 27 ustawy o VAT są dwie przesłanki zwolnienia z podatku:

• podmiotowa (chodzi o usługi prywatnego nauczania świadczone przez nauczycieli) i
• przedmiotowa (chodzi o nauczanie na poziomie przedszkolnym, podstawowym, ponadpodstawowym i wyższym).

W ocenie NSA instruktor spełnia przesłankę podmiotową – jest nauczycielem. – Nie ma żadnych wątpliwości, że instruktor ma wiedzę teoretyczną i praktyczną w zakresie szachów. Oczywiście nie ma kierunkowego wykształcenia, bo żadnego kierunkowego wykształcenia w przedmiocie gry w szachy nie sposób zdobyć – uzasadnił sędzia Włodzimierz Gurba.

Dodał, że wybitni szachowi arcymistrze też nie mają takiego wykształcenia. – Na przykład Garri Kasparow jest z wykształcenia lingwistą, a Magnus Carlsen w ogóle nie ma wykształcenia, bo porzucił formalną edukację na rzecz gry w szachy – wyliczał sędzia Gurba. Zwrócił uwagę na to, że gdyby zgodził się z dyrektorem KIS, to oni również nie mogliby zostać uznani za nauczycieli gry w szachy, jeśli chcieliby podjąć taką działalność w Polsce.

Ale zwolnienie z VAT instruktorowi gry w szachy nie przysługuje

Zarazem jednak sędzia podkreślił, że jest jeszcze przesłanka przedmiotowa zwolnienia i w tym zakresie dyrektor KIS ma rację.

– Gry w szachy występują, co prawda, w polskiej podstawie programowej w zakresie szkoły podstawowej jako przykładowa umiejętność stosowania matematyki w życiu. Nie stanowią jednak samodzielnego obszaru edukacji. Nie jest to odrębna dziedzina nauk ścisłych, która podlega nauczaniu – zauważył sędzia Gurba.

Wskazał, że w polskiej podstawie programowej występuje również umiejętność liczenia banknotów czy też umiejętność korzystania z termometru. Nikomu jednak nie przychodzi do głowy, że w tym zakresie można by świadczyć usługi prywatnego nauczania, które byłyby zwolnione z VAT.

Szachy jak pływanie, surfing i żeglarstwo

Sędzia Gurba przywołał ponadto wyrok z 21 października 2021 r. (C-373/19), w którym Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że nauka pływania przez szkołę pływania nie mieści się w pojęciu „kształcenia powszechnego lub wyższego”, a zatem nie jest zwolniona z VAT.

Unijny trybunał uzasadnił wtedy, że choć „udzielanie lekcji pływania przez szkołę pływania (...) ma pewne znaczenie i realizuje cel leżący w interesie ogólnym, to jednak jest ono nauczaniem specjalistycznym, świadczonym w sposób doraźny, które nie jest samo w sobie równoważne z przekazywaniem wiedzy i kompetencji dotyczących obszernego i zróżnicowanego zespołu dziedzin, a także ich pogłębianiem oraz ich rozwojem, co jest charakterystyczne dla kształcenia powszechnego lub wyższego”.

Tak samo – jak wyjaśnił sędzia Gurba – wygląda sytuacja z nauką gry w szachy. – Jest to dziedzina zbyt wąska, zbyt specjalistyczna, by uznać jej nauczanie za zwolnione z VAT – tłumaczył sędzia.

NSA przywołał również postanowienie TSUE z 7 października 2019 r. (C-47/19), które dotyczyło podmiotu prowadzącego kursy w zakresie surfingu i żeglarstwa. Wynikało z niego, że pojęcie „nauczania powszechnego i wyższego” w rozumieniu art. 132 ust. 1 lit. i oraz j dyrektywy o VAT obejmuje lekcje surfingu i żeglarstwa, o ile są one udzielane w szkołach i na uczelniach. Aby więc skorzystać ze zwolnienia, lekcje te musiałyby stanowić część programu zajęć sportowych (np. lekcji z przedmiotu wychowanie fizyczne) i być uwzględnione przy wystawianiu ocen.

Nauka gry w szachy prowadzona przez instruktora online nie jest elementem obowiązkowej lekcji np. matematyki i nie ma związku z ocenami uczniów z tego przedmiotu – wskazał sąd kasacyjny.