Chodziło o spółkę komunalną, która przeprowadziła postępowanie przetargowe na budowę zakładu zagospodarowania odpadów. Przetarg wygrała spółka akcyjna. Zakres zamówienia obejmował zaprojektowanie i budowę zakładu, a wykonawca zobowiązał się do wniesienia gwarancji ubezpieczeniowej należytego wykonania umowy.

Po zakończeniu prac spółka komunalna stwierdziła, że zakład nie osiągnął zamierzonej wydajności, a wykonawca nie usunął wad w terminie. W związku z tym zwróciła się o wypłatę środków z gwarancji. Był to dla niej podatkowy przychód.

Spór zakończony ugodą sądową

Potem jednak syndyk masy upadłości spółki akcyjnej wytoczył powództwo przeciwko spółce komunalnej, kwestionując jej prawo do skorzystania z gwarancji. Spór trwał aż do zawarcia ugody sądowej, na mocy której spółka komunalna zobowiązała się do zapłaty określonej kwoty na rzecz wykonawcy.

Spółka chciała się upewnić, że wydatki, które poniosła w wyniku ugody, może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Podkreśliła, że dzięki ugodzie uniknęła większych kosztów (odsetek) i niepewności finansowej, a także mogła wykorzystać „zamrożone” dotychczas środki na działalność operacyjną, generującą przychody.

Wydatki związane z ugodą sądową to nie koszt podatkowy

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził jednak, że wydatki poniesione przez spółkę w związku z ugodą nie są podatkowym kosztem, ponieważ nie prowadziły do zwiększenia przychodów spółki. To, że spółka zapłaciła wcześniej podatek od środków otrzymanych z tytułu gwarancji, nie uzasadnia zaliczenia późniejszego zwrotu tych środków do kosztów uzyskania przychodów – uznał dyrektor KIS.

Podkreślił, że ryzyko gospodarcze obciąża podatnika i nie może być przenoszone na budżet państwa poprzez zaliczanie do kosztów podatkowych wydatków, które są konsekwencją wcześniejszych działań spółki.

NSA: Nie wszystkie wydatki związane z działalnością to koszty uzyskania przychodów

Spółka wygrała w sądzie I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 408/22) orzekł, że wydatki poniesione przez nią w wyniku ugody faktycznie przyczyniły się do zabezpieczenia źródła przychodów, ponieważ umożliwiły uniknięcie jej wyższych kosztów oraz zakończenie sporu sądowego.

NSA uchylił jednak ten wyrok. Orzekł, że wydatki spółki związane z ugodą mają na celu ograniczenie strat wynikających z działań obarczonych ryzykiem gospodarczym, a nie realizację celów, o których mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

W uzasadnieniu sędzia Maciej Jaśniewicz wyjaśnił, że nie można utożsamiać racjonalności działania podatnika z celowością wydatku w rozumieniu przepisów podatkowych, ponieważ nawet ekonomicznie uzasadniona decyzja nie oznacza automatycznie, że poniesiony wydatek służy osiągnięciu przychodu albo zabezpieczeniu jego źródła.

Wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt II FSK 404/23