Z uwagi na trudną sytuację dłużnika i w konsekwencji brak perspektyw na egzekucję zobowiązania wierzyciel może zwolnić dłużnika z zapłaty wynagrodzenia (odsetek) np. za udzieloną pożyczkę. Dla fiskusa oznacza to, że dłużnik osiągnął korzyść majątkową. Okazuje się jednak, że nie u wszystkich organów podatkowych w takiej sytuacji zawsze powstanie przychód podatkowy. Zależy to bowiem od tego, jakiemu podmiotowi umarzane są odsetki – osobie prywatnej czy podmiotowi gospodarczemu – i jaki jest charakter umarzanych odsetek.

Zwolnienie z długu

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego wierzytelność jest prawem i nie ma przeszkód, aby zrzec się tego prawa w każdej chwili. Skutkiem umorzenia jest zmniejszenie lub zlikwidowanie w całości lub części zobowiązania dłużnika w stosunku do wierzyciela za jego zgodą, co prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania. Tu pojawia się jednak problem. Bowiem pojęcie zwolnienie dłużnika ze spłaty zobowiązania w rozumieniu kodeksu cywilnego nie ma przełożenia na prawo podatkowe. Szeroka interpretacja przepisów podatkowych takie zwolnienie ze spłaty długu traktuje jako tzw. nieodpłatne świadczenie, od którego należy zapłacić podatek.

Termin ten nie został zdefiniowany w ustawach o PIT i CIT. Orzecznictwo opiera się w tym zakresie na uchwale NSA z 16 października 2006 r. (sygn. akt II FPS 1/06) dotyczącej wprawdzie ustawy o CIT, ale jak pokazuje praktyka, szeroko stosowanej także do przychodów opodatkowanych PIT. Zgodnie z tą uchwałą nieodpłatne świadczenie obejmuje wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie mające konkretny wymiar finansowy.

Podatek do zapłaty

Powołując się na tę uchwałę, zarówno organy podatkowe, jak i sądy administracyjne jednolicie uważają, że jeśli bank umarza wierzytelności z tytułu udzielonego i niespłaconego kredytu wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, to dla osoby powstaje przychód właśnie z nie- odpłatnego świadczenia, a bank wystawia informację PIT-8C. Osoba fizyczna płaci podatek od wartości świadczenia z tytułu przychodów z innych źródeł. Takie stanowisko potwierdziły m.in. NSA w wyroku z 27 listopada 2008 r. (sygn. akt II FSK 1184/0) czy WSA w Warszawie w wyroku z 3 marca 2009 r. (sygn. akt III SA/Wa 1677/08).

Takie są też bieżące stanowiska organów podatkowych (np. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 28 lipca 2010 r., nr IPPB1/ 415-582/10-4/AM).

Podkreślić trzeba, że podobnie jest w przypadku umorzenia odsetek wymagalnych (tych, których termin płatności już upłynął). Problematyczne jest natomiast traktowanie ewentualnie umorzonych odsetek naliczonych, lecz jeszcze niewymagalnych (tych, których termin spłaty jeszcze nie minął). Organy podatkowe, choć nie wszystkie, uważają to za przychód.

Zdaniem Marka Kolibskiego, doradcy podatkowego, radcy prawnego, wspólnika w Kancelarii Kolibski, Nikończyk, Dec i Partnerzy, dzieje się tak dlatego, że takie zwolnienie ze spłaty długu w istocie oznacza bezpłatne korzystanie z kapitału przez kredytobiorcę i takie stanowisko przyjmują organy podatkowe.