Potrzebne warunki

Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Zdaniem Pawła Sancewicza, asystenta w KPMG, przepis ten pozwala organom podatkowym przeciągać przedawnienie zobowiązania podatkowego w nieskończoność przez stosowanie co pewien czas określonego środka egzekucyjnego.

– Organy podatkowe często stosują taką praktykę – przypomina Paweł Sancewicz.

Ekspert dodaje, że w związku z tym, że w kwietniu 2010 roku WSA w Poznaniu zadał pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej z konstytucją. Bez względu jednak na rozstrzygnięcie trybunału organy podatkowe, aby cytowany przepis znalazł zastosowanie, muszą spełnić wiele warunków. Do przerwania przedawnienia nie jest wystarczające samo doręczenie tytułu wykonawczego (na specjalnym formularzu), konieczne jest jeszcze zastosowanie konkretnego środka egzekucyjnego (np. wyrok WSA w Gliwicach z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1063/08). W dodatku zastosowanie środka egzekucyjnego musi nastąpić w sposób prawidłowy, na co wskazuje WSA w Rzeszowie (np. wyrok z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 784/09).

– W związku z tym zawiadomienie również, aby mogło być skuteczne, nie powinno zawierać istotnych błędów – uważa Paweł Sancewicz.

Niedopuszczalne błędy

Próby przerywania biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych przez wszczynanie przez organy podatkowe postępowań egzekucyjnych są – z ich punktu widzenia – zrozumiałe. Według Wojciecha Kroka, doradcy podatkowego w kancelarii Parulski & Wspólnicy, trudno byłoby wytłumaczyć utratę dochodów budżetowych z powodów czysto proceduralnych.

Jednak wszelkie działania organów administracji muszą być oparte na przepisach prawa.

– Wszczęcie postępowania egzekucyjnego musi być, po pierwsze, uzasadnione przesłankami określonymi w ustawie (tj. musi istnieć zobowiązanie wynikające z decyzji administracyjnej, podlegające wykonaniu), po drugie, musi być dokonane poprawnie pod względem formalnym – przypomina Wojciech Krok.

Jego zdaniem należy pamiętać, że wszelkie błędy co do osoby zobowiązanego, treści tytułu wykonawczego (stanowiącego podstawę wszczęcia egzekucji), czy też treści zobowiązania podlegającego egzekucji są podstawą do wniesienia przez zobowiązanego zarzutów.

– Jeżeli taki zarzut zostanie uwzględniony, to należy uznać, że egzekucja nie została wszczęta zgodnie z prawem, a więc nie może stanowić przesłanki przerwania biegu przedawnienia – zauważa Wojciech Krok.

W przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której niezgodne z prawem działania organu państwa są faktycznie akceptowane i wywołują skutki prawne dla obywateli. Taka sytuacja byłaby nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego.

Również Mariusz Gumola zwraca uwagę, że w doktrynie przyjmuje się, że tylko zgodne z prawem zastosowanie środka egzekucyjnego może doprowadzić do przerwania biegu terminu przedawnienia. Jeśli zatem organ egzekucyjny popełni błędy w tytule wykonawczym i w zawiadomieniu o zajęciu (np. co do osoby zobowiązanego, rodzaju lub wysokości dochodzonego podatku) albo w ogóle rozpocznie egzekucję pomimo jej niedopuszczalności, to takie wadliwe działania nie mogą wywoływać negatywnych dla podatnika skutków w zakresie przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Podkreśla też, że ważne jest, aby podatnik kwestionował niezgodne z prawem działania organu egzekucyjnego, przez wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Uznanie takich zarzutów przez organ lub sąd za uzasadnione powinno skutkować uchyleniem wadliwych czynności i umorzeniem całego postępowania egzekucyjnego.

Usunięcie decyzji

Wątpliwości wzbudza jeszcze sprawa przerwania biegu terminu przedawnienia w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego na podstawie decyzji, która została usunięta z obrotu prawnego.

Katarzyna Bieńkowska wyjaśnia, że uchylenie decyzji podatkowej nie skutkuje tym, że odpada podstawa prawna zastosowania środka egzekucyjnego, a przez to nie jest przerwany bieg terminu przedawnienia. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji prowadzi do tego, że nie ma przerwy biegu terminu przedawnienia.

Z orzecznictwa sądowego wynika, że przerwanie biegu terminu przedawnienia ma miejsce nawet wówczas, gdy we właściwym postępowaniu wykazano, że zastosowanie środka egzekucyjnego nastąpiło z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

– Podejście takie, czego praktycznym wyrazem jest sposób postępowania organów starających się za wszelką cenę doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia, nawet za cenę błędów, nieścisłości i rozmaitych nieprawidłowości formalnych, należy oceniać krytycznie – mówi Katarzyna Bieńkowska.

Niestety jednak w obowiązujących przepisach brak środków, które skutecznie mogłyby zapobiec skutkowi przerwania przedawnienia, nawet jeżeli zawiadomienia są obciążone błędami, jeśli tylko miało miejsce terminowe zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony.