statystyki

Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (wyciąg) – cz. 4 [KOMENTARZ]

autor: Leszek Jaworski22.06.2020, 09:18; Aktualizacja: 22.06.2020, 10:02
W niniejszym komentarzu poświecimy sporo miejsca zarzutom. Przypomnijmy, że zarzut to kluczowe narzędzie obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ze względu na znaczenie porównywany on jest do odwołania od decyzji administracyjnej

W niniejszym komentarzu poświecimy sporo miejsca zarzutom. Przypomnijmy, że zarzut to kluczowe narzędzie obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ze względu na znaczenie porównywany on jest do odwołania od decyzji administracyjnejźródło: ShutterStock

W okresie pandemii wielu przedsiębiorców ograniczyło działalność, a część w ogóle nie mogło jej prowadzić. Żeby temu zaradzić, specustawa koronawirusowa upoważniła samorząd do stosowania ulg do zaległych podatków lokalnych.

Oprócz tego takie rozwiązanie w stosunku do wszystkich długów fiskalnych przewiduje ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 695; dalej: o.p.) art. 67a–67d. W praktyce może się jednak zdarzyć taka sytuacja, że fiskus choćby przez pomyłkę – zacznie dochodzić zobowiązań, które wcześniej np. samorząd umorzył. Co wtedy? Podatnikowi w egzekucji administracyjnej przysługuje środek prawny zwany zarzutem. Może go wnieść podmiot, któremu wierzyciel umorzył, odroczył termin płatności albo ją rozłożył na raty. Jeżeli okaże się, że zarzut jest uzasadniony, to skarbówka musi umorzyć prowadzone postępowanie.

W niniejszym komentarzu poświecimy sporo miejsca zarzutom. Przypomnijmy, że zarzut to kluczowe narzędzie obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ze względu na znaczenie porównywany on jest do odwołania od decyzji administracyjnej. Niemniej jednak między nimi jest zasadnicza różnica. Pamiętać trzeba, że zamkniętą listę powodów zgłoszenia zarzutów wymienia art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2070; dalej: u.p.e.a.). Dodatkowo dochodzą do tego rewolucyjne zmiany dokonane w tej regulacji ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070; dalej: ustawa zmieniająca). Polegają one na tym, że ograniczono podstawy składania zarzutów. Wynika to z tego, że ustawodawca komentowaną ustawą zmieniającą postanowił znacząco przebudować dotychczasowy model rozpoznawania zarzutów składanych przez zobowiązanego.

W aktualnych przepisach zarzuty są wnoszone do organu egzekucyjnego, który je rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w danej sprawie (z wyjątkiem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego). Na przykład w przypadku zarzutu wykonania lub umorzenia obowiązku w całości lub części, braku wymagalności obowiązku, odroczenia lub rozłożenia na raty należności pieniężnej czy błędu co do osoby zobowiązanego organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela do zgłoszonego zarzutu. Takie rozwiązanie sprawia, że zarzuty dotyczące samej należności pieniężnej (nie zaś bezpośrednio prowadzenia postępowania egzekucyjnego) rozpatrywane są w dwóch instancjach przez wierzyciela, a następnie w dwóch instancjach przez organ egzekucyjny (który jest związany stanowiskiem wierzyciela), następnie zaś w dwóch instancjach przez sąd administracyjny. To bardzo wydłuża postępowanie rozpatrzenia zarzutów i znaczenie go komplikuje. Dlatego ustawodawca postanowił to zmienić. Podjęto więc decyzję o rozdzieleniu środków zaskarżenia rozpatrywanych przez wierzyciela: zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej (dotyczących bezpośrednio należności pieniężnej) oraz – rozpatrywanych przez organ egzekucyjny – wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i skargi na czynność egzekucyjną (dotyczących postępowania egzekucyjnego i czynności egzekucyjnych podejmowanych przez ten organ).

W komentarzu omówione zostaną także inne zmiany. Przykładowo dodany art. 32aa u.p.e.a. określa obowiązki informacyjne wierzyciela. Zgodnie z tą regulacją ma on obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu egzekucyjnego o zdarzeniach, które mają wpływ na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tymi zdarzeniami są np. zmiana wysokości egzekwowanej należności, zdarzenia powodujące zawieszenie, ustanie przyczyny zawieszenia bądź umorzenie postępowania egzekucyjnego. Cel wprowadzenia tego przepisu to zapewnienie szybkiego przepływu informacji o szczególnym znaczeniu dla postępowania egzekucyjnego. Jest niezwykle istotne, aby w zależności od określonych zdarzeń egzekucja została niezwłocznie zawieszona, podjęta bądź umorzona. Z tego względu wierzyciel nie powinien zwlekać z przekazywaniem informacji o ich zaistnieniu. Nieprzekazanie przez niego niezwłocznie wskazanych informacji może spowodować szkodę dla zobowiązanego związaną z opóźnieniem w umorzeniu lub zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. A co ważne, zgodnie z art. 168b ust. 3 u.p.e.a. wierzyciel ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec zobowiązanego, jeżeli jego działania spowodowały niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. Ponadto dodanie art. 32aa u.p.e.a. było konieczne ze względu na wejście w życie ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz.U. poz. 1629; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495; dalej: u.z.s.). Informacja o śmierci zobowiązanego będącego przedsiębiorcą pozwoli organowi egzekucyjnemu na określenie daty, od której w postępowaniu egzekucyjnym uczestniczy zarządca sukcesyjny ustanowiony za życia zobowiązanego. 

prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

Wykaz skrótów

dyrektywa 2010/24/UE – dyrektywa 2010/24/UE z 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz.Urz. UE z 2010 r., L 84, s. 1) konstytucja – ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 114, poz. 946) k.p.a. – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256) o.p. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 695) NSA – Naczelny Sąd Administracyjny r.p.w.n.p. – rozporządzenie ministra finansów z 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1483) TK – Trybunał Konstytucyjny u.p.e.a. – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) ustawa zmieniająca – ustawa z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070) u.w.p. – ustawa z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 765) u.z.s. – ustawa z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz.U. poz. 1629; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495) WSA – wojewódzki sąd administracyjny

Komentarz do przepisów w brzmieniu nadanym ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070). Zmiany w regulacjach zaznaczono podkreśleniem i niepogrubioną czcionką . W treści przepisów nie prezentujemy zmian wchodzących w życie w 2021 r., przy czym są one omówione w komentarzu.

Art. 27i. [Egzekucja należności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego]

§ 1. Jeżeli prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot, podstawą do prowadzenia egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego jest:

1) tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego;

2) kolejny tytuł wykonawczy wystawiony zgodnie z art. 26ca § 1 pkt 2.

§ 2. Tytuł wykonawczy, o którym mowa w § 1 pkt 1 lub 2, jest podstawą do prowadzenia egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową również kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych.

§ 3. W egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27e § 4 stosuje się odpowiednio.

komentarz

  • Artykuł 27i u.p.e.a. został dodany ustawą zmieniającą i wejdzie w życie 30 lipca 2020 r. W par. 1 określono zasady dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego w sytuacji, gdy prawo własności dotyczące tej rzeczy lub inne prawo majątkowe zostało przeniesione na inny podmiot niż zobowiązany. Analogicznie jak w przypadku małżonka zobowiązanego odpowiadającego majątkiem wspólnym za należność pieniężną, tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego bądź kolejny tytuł wykonawczy (w przypadku egzekucji z nieruchomości) będzie stanowił podstawę do prowadzenia egzekucji z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego niezależnie od tego, kto jest aktualnym właścicielem tego przedmiotu. Należy zauważyć, że sytuacja aktualnego właściciela rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym jest bardzo podobna do sytuacji małżonka zobowiązanego odpowiadającego za należność pieniężną majątkiem wspólnym w tym znaczeniu, że małżonek zobowiązanego (tak jak dłużnik rzeczowy) nie odpowiada za zobowiązanie, które nie zostało wykonane, czy za należność pieniężną nieuiszczoną w terminie. Odpowiedzialność rzeczowa jest bowiem niezależna od odpowiedzialności osobistej (dłużnika osobistego/zobowiązanego). Zobowiązany odpowiada całym swoim majątkiem, dłużnik rzeczowy jedynie majątkiem, na którym ustanowiono zabezpieczenie (tu: hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym), natomiast małżonek zobowiązanego (niebędący zobowiązanym) wyłącznie majątkiem wspólnym. Dłużnik rzeczowy (tak jak małżonek zobowiązanego) nie ma możliwości kwestionowania egzekwowanej należności pieniężnej, w tym jej wymagalności. Odpowiedzialność właściciela rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego prawem zastawniczym ogranicza się jedynie do przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, którego jest właścicielem, i tylko do wysokości wpisu hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego. Ze względu na treść hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego brak jest podstaw, aby wprowadzać jakiekolwiek ograniczenia odpowiedzialności właściciela rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych na zabezpieczenie należności pieniężnej. Dłużnik rzeczowy odpowiada za należność tylko z tej rzeczy lub prawa, a informacja o dokonanym zabezpieczeniu jest łatwo i powszechnie dostępna (w systemie teleinformatycznym Elektronicznych Ksiąg Wieczystych lub Rejestrze Zastawów Skarbowych).
  • Paragraf 2 art. 27i u.p.e.a jest odpowiednikiem art. 27e par. 2 u.p.e.a. dotyczącego małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym (zob. komentarz do tego przepisu) i stanowi doprecyzowanie regulacji zawartej w art. 27h u.p.e.a. Natomiast par. 3 odpowiada art. 27g par. 1 u.p.e.a., który ma zastosowanie do małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym. Przepis ten przyznaje właścicielowi rzeczy obciążonej prawa zobowiązanego w egzekucji z tej rzeczy. Tak więc właściciel rzeczy będzie miał prawo wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji. Z uwagi na to, że dłużnik rzeczowy uczestniczy na prawach zobowiązanego jedynie w konkretnej egzekucji, należy podkreślić, że nie będą mu przysługiwały środki zaskarżenia dotyczące samego postępowania (a tylko te dotyczące środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej). Analogicznie jak małżonkowi zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego dłużnikowi rzeczowemu będzie przysługiwało prawo wniesienia wniosku dotyczącego uzyskania informacji o prowadzonej egzekucji. Dzięki wprowadzeniu takich rozwiązań zapewniono odpowiednią ochronę interesów podmiotu będącego właścicielem rzeczy obciążonej, z której prowadzona jest egzekucja.

Art. 27j. [Sprzeciw przysługujący właścicielowi rzeczy lub posiadaczowi prawa majątkowego]

Podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz art. 27h stosuje się odpowiednio.

komentarz

  • Komentowany artykuł została dodany ustawą zmieniającą i zacznie obowiązywać od 30 lipca 2020 r. W egzekucji z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego właścicielowi tego przedmiotu (aktualnemu w dniu zajęcia) – analogicznie jak w przypadku małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym – przyznaje się prawo sprzeciwu. W przypadku egzekucji należności pieniężnej z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego właściciel tego przedmiotu (aktualny w dniu zajęcia) nie otrzyma upomnienia, nie będzie mu również doręczony odpis tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego lub kolejnego tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 27i par. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny będzie miał prawo egzekwować taką należność pieniężną z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego. Prawo sprzeciwu przyznano jedynie aktualnemu w dniu zajęcia właścicielowi obciążonej rzeczy lub prawa. Aby rozpatrzenie sprzeciwu mogło być możliwe, powinien on określać istotę i zakres żądania, wyłączenia, ustania lub ograniczenia odpowiedzialności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, a także wskazywać dowody go uzasadniające. Ponieważ dłużnik rzeczowy nie ponosi odpowiedzialności za należność pieniężną w tym samym stopniu co zobowiązany, brak jest uzasadnienia, aby jego sprzeciw mógł dotyczyć również prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu. Przyjęto, że sprzeciw będzie przysługiwał jedynie podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem obciążonej rzeczy lub prawa majątkowego. Podmiot, który stał się właścicielem rzeczy obciążonej po dniu zajęcia, może uczestniczyć w egzekucji z tej rzeczy na prawach zobowiązanego (art. 37c u.p.e.a.). Zatem na podstawie art. 37c u.p.e.a. takiemu podmiotowi będą w egzekucji z rzeczy obciążonej przysługiwały analogiczne środki zaskarżenia jak zobowiązanemu. Nie ma więc powodu, aby w przypadku takiego podmiotu mnożyć środki zaskarżenia i przyznawać dodatkowo prawo wniesienia sprzeciwu. Jednocześnie przepis stanowi, że do sprzeciwu dłużnika rzeczowego stosuje odpowiednio art. 27f par. 1 zdanie trzecie, par. 2, 3 i 5–7 oraz art. 27h regulujące sprzeciw małżonka zobowiązanego. W związku z tym, że sprzeciw dłużnika rzeczowego będzie odpowiednikiem sprzeciwu małżonka zobowiązanego, brak jest uzasadnienia, aby zasady rozstrzygania tego sprzeciwu regulować odrębnie. Z tego względu w zakresie obu wskazanych sprzeciwów przyjęto te same zasady.

Art. 28b. [Zmieniony tytuł wykonawczy]

§ 1–2. […]

§ 3. W zmienionym tytule wykonawczym wierzyciel wskazuje wysokość należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie oraz kosztów upomnienia należnych na dzień wystawienia zmienionego tytułu wykonawczego. W zmienionym tytule wykonawczym wskazuje się również dane dotyczące pozostałych należności pieniężnych, które nie uległy zmianie.

komentarz

  • Istota zmienionego tytułu wykonawczego sprowadza się do korekty wysokości należności pieniężnej będącej przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Ponieważ w jego toku może dojść do podjęcia decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia określającego lub ustalającego wysokość należności pieniężnej będącej przedmiotem postępowania egzekucyjnego albo do złożenia korekty któregoś z dokumentów wymienionych w art. 3a par. 1 u.p.e.a. stanowiących tytuł egzekucyjny, w których wysokość egzekwowanej należności zostanie ustalona lub określona inaczej niż w tytule wykonawczym, może powstać wątpliwość, czy postępowanie egzekucyjne nadal może być prowadzone na podstawie pierwotnie wystawionego tytułu. Egzekwowana należność jest bowiem określona w tytule wykonawczym niezgodnie z treścią orzeczenia lub innego dokumentu, na podstawie którego taki tytuł wystawiono. W takich przypadkach zmieniony tytuł wykonawczy pozwoli albo na dalsze prowadzenie egzekucji (gdy dochodzona należność zostanie ustalona w wyższej niż poprzednio wysokości), albo doprowadzi do jej przerwania (gdy należność zostanie ustalona lub określona na niższym poziomie) – co wynika z art. 28c u.p.e.a. 158
  • Zmiany tytułu wykonawczego nie można traktować jako wystawienia nowego dokumentu z pełnią konsekwencji prawnych stąd wypływających (prawo do wniesienia zarzutów), bo jest to tylko czynność techniczna polegająca na usunięciu rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym istniejącym w momencie wystawienia tytułu wykonawczego a stanem faktycznym z chwili obecnej, zaistniałym na skutek różnych zdarzeń prawnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA we Wrocławiu z 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1439/15).
  • Dodany ustawą zmieniającą par. 3 stanowi przeniesienie na grunt u.p.e.a. par. 18 rozporządzenia ministra finansów z 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1483; dalej: r.p.w.n.p). Zgodnie z wprowadzonym przepisem wierzyciel wskazuje w zmienionym tytule wykonawczym wysokość należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie oraz kosztów upomnienia należnych na dzień wystawienia zmienionego tytułu wykonawczego. Z uwagi na to, że obowiązki wierzyciela powinny wynikać bezpośrednio z ustawy, a nie z aktu wykonawczego, treść par. 18 r.p.w.n.p. ujęto w dodawanym art. 28b par. 3 u.p.e.a.

Art. 32a. [Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej]


Pozostało 90% tekstu

Prenumerata wydania cyfrowego

Dziennika Gazety Prawnej
9,80 zł
cena za dwa dostępy
na pierwszy miesiąc,
kolejny miesiąc tylko 79 zł
Oferta autoodnawialna
KUPUJĘ

Pojedyncze wydanie cyfrowe

Dziennika Gazety Prawnej
4,92 zł
Płać:
KUPUJĘ
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Polecane