statystyki

E-kontrole nowoczesne narzędzia pracy fiskusa

autor: Krzysztof Wilk, Ewelina Safiejko, Dagmara Sztenc, Katarzyna Wróblewska, Przemysław Pasikowski01.07.2019, 10:30; Aktualizacja: 01.07.2019, 10:43
Coraz szersze wykorzystywanie przez urzędy analizy danych elektronicznych potwierdzają liczby.

Coraz szersze wykorzystywanie przez urzędy analizy danych elektronicznych potwierdzają liczby.źródło: ShutterStock

Elektronizacja rozliczeń podatkowych wciąż nabiera tempa. Wymaga to nieustannego śledzenia zmian legislacyjnych przez podatników, choć często nawet profesjonalistom trudno za nimi podążać.

Tymczasem warto mieć świadomość, że elektroniczne i ustrukturyzowane dane mogą być wartościową informacją nie tylko dla organów podatkowych, ale i firm. Dostęp chociażby do bazy podatników zarejestrowanych prowadzonej przez Ministerstwo Finansów, VIES, a niedługo białej listy, pozwala podatnikom na identyfikowanie transakcji z potencjalnymi nieuczciwymi kontrahentami, zanim dostrzeże to urząd. Ale nie tylko zewnętrzne bazy danych są tu pomocne – odpowiednia analiza danych zawartych np. w różnych plikach JPK generowanych przez firmy może wiele powiedzieć o działalności podmiotów i nieefektywnościach podatkowych czy ryzykach.

Oczywiście sytuacja nie jest tu równorzędna. Organy podatkowe mają bowiem możliwość korzystania ze znacznie szerszych źródeł wiedzy o transakcjach niż przedsiębiorcy. Przede wszystkim – z pomocą plików JPK – są w stanie błyskawicznie analizować dane podatkowe naszych kontrahentów i wykrywać ewentualne zagrożenia. Mają też stały dostęp do takich danych, jak chociażby STIR, dzięki którym poprzez analizę ruchów na rachunkach bankowych można z dużym prawdopodobieństwem wytypować podmioty zaangażowane w narażone na nadużycia transakcje.

Coraz szersze wykorzystywanie przez urzędy analizy danych elektronicznych potwierdzają liczby. Statystyki administracji skarbowej pokazują, że wykrywalność błędów i ściągalność w ostatnich latach jest coraz lepsza, przy równocześnie spadającej liczbie postępowań czy kontroli angażujących czas urzędników. Częściej niż wcześniej organy podatkowe bez wszczynania czasochłonnych i biurokratycznych postępowań eliminują też zaległości podatkowe.

1. Nowy wymiar weryfikacji podmiotów

Zmienność w prawie podatkowym, koszty ponoszone na aktualizację formularzy, dostosowanie systemów komputerowych oraz szkolenia pracowników Krajowej Administracji Skarbowej powodują, że dla rozwoju Ministerstwa Finansów i Krajowej Administracji Skarbowej szczególnie ważne są nie tylko rozbudowa narzędzi informatycznych wspierających obsługę podatników, ale także przeciwdziałanie nadużyciom oraz podnoszenie zdolności analitycznych pracowników. Dlatego też resort finansów poszukuje nowych rozwiązań umożliwiających zwiększenie efektywności monitorowania stopnia płacenia podatków z wykorzystaniem technologii informatycznych. I tak jeszcze do niedawna wymiana danych między urzędami kontroli skarbowej i urzędami skarbowymi odbywała się przede wszystkim listownie. Taki sposób przekazywania informacji był niezwykle czasochłonny i znacząco obniżał efektywność ich przepływu. Aby poprawić sytuację, stworzeno Centrum Informatyki Resortu Finansów z siedzibą w Radomiu. Centrum zajmuje się przetwarzaniem danych, które stanowią bezpośrednią informację dla służb skarbowych. Dotyczy to w szczególności zbierania danych z różnych rejestrów oraz ich konsolidacji i weryfikacji w oparciu o narzędzia analityczne dostępne w resorcie. Zaawansowaną analizę danych umożliwia zaś powstanie Fundamentu Danych, czyli wspólnej jednolitej cyfrowej platformy służącej do przechowywania danych Ministerstwa Finansów i Krajowej Administracji Skarbowej. Fundament gromadzi w jednym miejscu informacje pozyskane z JPK, deklaracji podatkowych i celnych, e-faktur, CEIDG, KRS, STIR. To wszystko umożliwia bezpośrednie porównywanie danych podatników, nawet jeśli posiadają siedziby w różnych województwach.

Efektem wspólnych kanałów informacyjnych i dobrej analityki pozyskiwanych danych ma być usprawnienie procesów kontrolnych, lepsze przeciwdziałania nadużyciom podatkowym czy możliwość zbudowania tzw. widoku 360 stopni podatnika, czyli zebranie o nim wszystkich informacji dostępnych w systemach. Dzięki wspólnej platformie urzędnicy mogą w łatwy sposób ocenić wiarygodność podatnika. Rolą aplikacji jest takie przetworzenie danych, by administracja skarbowa nie musiała sprawdzać wyrywkowo podatników, oszczędzając tym samym czas na prowadzenie kontroli. Obecnie kontrolerzy otrzymują informacje na temat wytypowanych z najwyższym prawdopodobieństwem przypadków nadużyć. Praca służb skarbowych zmieniła się więc radykalnie. Jednak aby w jednym miejscu można było gromadzić informacje o podatnikach pochodzących z wielu źródeł, konieczne było wprowadzenie wielu zmian w dotychczasowym sposobie raportowania danych podatkowych. Świadkami takich zmian byliśmy w 2016 r., gdy pierwszy raz podatnicy musieli zmierzyć się z koniecznością przygotowania plików JPK. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów prace mające na celu konsolidację danych w ramach Fundamentu Danych ciągle trwają.

1.1. Typowanie podmiotów – jak nowe narzędzia działają w praktyce

Jak już wcześniej zostało wspomniane, dzięki wprowadzeniu e-raportowania oraz narzędziom, którymi dysponują organy skarbowe, kontroli podatkowych jest mniej. Jednocześnie udział kontroli pozytywnych (czyli takich, w trakcie których zidentyfikowano uszczuplenia należności budżetowych) w ogólnej liczbie kontroli wzrosła, co oznacza, że kontrole są coraz bardziej skuteczne.

Zgodnie z art. 58 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 768 ze zm.) kontrole celno-skarbowe, inne niż kontrole losowe lub wynikające z przepisów prawa, powinny uwzględniać ryzyko wystąpienia nieprawidłowości oraz ustalenie i ocenę środków niezbędnych do jego ograniczania. Natomiast przez ryzyko należy rozumieć prawdopodobieństwo oraz skutki wystąpienia naruszenia prawa. Wskazany przepis wprowadza zasadę tzw. ekonomiki kontroli.

Jak typowanie podmiotów do kontroli wygląda w praktyce? Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę, że działania KAS mogą mieć charakter indywidualny lub systemowy. Analiza systemowa obejmuje konkretne branże narażone na nieprawidłowości, natomiast w ramach analizy indywidualnej bierze się pod uwagę ogół zebranych informacji na temat danego podmiotu. W przypadku zidentyfikowania ryzyka spełniającego określone kryteria KAS wszczyna kontrolę.

W tym miejscu warto dodać, że zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Finansów kontrola pozytywna to taka, w trakcie której zidentyfikowano uszczuplenie na kwotę min. 3000 zł. Ta kwota stanowi również kryterium minimalnych ustaleń, tj. w przypadku gdy potencjalna kontrola miałaby skutkować ustaleniami niższymi niż 3000 zł, kontrola zasadniczo nie jest wszczynana. Jak czytamy w odpowiedzi resortu na interpelacje poselską nr DNK7.054.10.2019: „kryterium efektywności kontroli zostało uwzględnione w Kierunkach działania i rozwoju Krajowej Administracji Skarbowej na lata 2017–2020, gdzie dla Kierunku II Pobór należności podatkowych i niepodatkowych Skarbu Państwa przez organy podatkowe i celne ustalono miernik Trafność analiz w zakresie typowania podmiotów do kontroli w docelowej wysokości 90 proc. w 2020 r.”. Oczywiście ekonomika kontroli nie zawsze jest brana pod uwagę. W przypadku kontroli podatkowych (które są wszczynane na podstawie ordynacji podatkowej) bardzo często kontrola ma charakter rutynowy – np. w przypadku zwrócenia się do urzędu o zwrot VAT.

WAŻNE E-kontrola w swoim założeniu ma być kontrolą mniej uciążliwą dla podatnika i jednocześnie usprawniającą diametralnie pracę urzędników. Tym samym nie dziwi fakt, że organy podatkowe coraz częściej zwracają się z prośbą o przekazanie określonego wolumenu danych spółki, które są poddawane weryfikacji w sposób zautomatyzowany (za pomocą skryptów w narzędziach audyt podatkowy typu IDEA czy ACL czy też generycznych testów weryfikujących pliki JPK).


Pozostało jeszcze 81% treści

Czytaj wszystkie artykuły na gazetaprawna.pl oraz w e-wydaniu DGP
Zapłać 97,90 zł Kup abonamentna miesiąc
Mam kod promocyjny
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Polecane