Potwierdza to zebrana przez nas statystyka. W 2010 r. urzędy skarbowe i kontroli skarbowej przeprowadziły w sumie ponad 50 tys. krzyżówek. W 2011 r. na razie ponad 39 tys. To wyniki sondy, którą przeprowadziliśmy we wszystkich 16 izbach skarbowych i 16 urzędach kontroli skarbowej (UKS).

Dostępna procedura

Granice prawne kontroli krzyżowej określone są w Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) i ustawie o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 z późn. zm.). Przepisy te przewidują, że organy podatkowe mogą zażądać od kontrahentów podatnika wykonujących działalność gospodarczą przedstawienia dokumentów, w zakresie objętym kontrolą u podatnika, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności.

– Organ podatkowy w ramach kontroli krzyżowej weryfikuje dokumenty kontrahenta podatnika prowadzącego firmę. Kontrolowane są przede wszystkim dokumenty źródłowe potwierdzające przeprowadzone transakcje handlowe (np. faktury dokumentujące transakcje zawarte z kontrolowanym kontrahentem) – opisuje Maciej Cichański z Izby Skarbowej w Bydgoszczy.

Kontrole krzyżowe są niejako uzupełnieniem innego postępowania. Dokonane u kontrahenta ustalenia stanowią dowód w pierwotnej (głównej) kontroli lub postępowaniu podatkowym.

Zdaniem Jolanty Strojnej z UKS w Kielcach, ważnym elementem kontroli krzyżowych jest fakt, że od ubiegłego roku czynności sprawdzające mogą być wykonywane wobec podmiotów prowadzących działalność biorących udział w dostawie tego samego towaru lub usługi. Dzięki temu kontrolujący mają możliwość zbadania całej drogi, którą przebył dostarczony towar lub wykonana usługa.

Pozwala to na ujawnianie i eliminowanie z obrotu gospodarczego fikcyjnych podmiotów lub transakcji .

Liczba kontroli

W ramach prowadzonych postępowań liczba kontroli krzyżowych uzależniona jest od tego, czy podatnik działa w branży określanej mianem wysokiego ryzyka, np. branża: obrotu paliwami, obrotu złomem, usługi budowlane. Wojciech Prawdzic-Lewandowski z UKS w Krakowie podkreśla, że na liczbę krzyżówek wpływają także informacje uzasadniające podejrzenie, że dana faktura może nie odzwierciedlać rzeczywistej transakcji, np. faktura wypisana ręcznie na wysoką kwotę, adres wystawcy faktury to mieszkanie prywatne, obroty wykazane przez wystawcę faktury w deklaracji są niższe niż kwoty wynikające z wystawionych faktur na rzecz kontrolowanego podatnika, wystawca faktury nie jest zarejestrowanym podatnikiem VAT.

– Typując kontrahentów do kontroli krzyżowej, bierze się pod uwagę wiele czynników, takich jak specyfika kontrolowanej branży, powiązania osobowe i kapitałowe, a nierzadko także przysłowiowy nos inspektorski – dodaje Mariola Grabowska z UKS w Łodzi.

W każdym województwie liczba prowadzonych kontroli krzyżowych jest różna. W 2011 r. wśród urzędów skarbowych pierwsze miejsce zajmuje woj. mazowieckie z prawie 11 tys. krzyżówek. Na drugim miejscu jest woj. śląskie z prawie 3,2 tys. kontroli krzyżowych. Na trzecim jest woj. zachodniopomorskie z omawianymi kontrolami na poziomie 1967.

Trochę skromniejsza statystyka jest w urzędach kontroli skarbowej. Tu pierwsze miejsce przypada dla woj. łódzkiego z 1925 kontroli krzyżowych. Na drugim miejscu jest Zielona Góra – 1000 kontroli krzyżowych. Trzecie miejsce przypadło dla woj. mazowieckiego z 939 krzyżówkami.