Realizując inwestycje typu: budowa drogi, zbiorników wodnych, inwestorzy muszą często prowadzić badania archeologiczne. Inwestor szuka firmy, która taką usługę wykona. Prywatne firmy świadczą te usługi z VAT, a szkoły wyższe i instytuty naukowe utrzymują, że są z podatku zwolnione. Praktyka nie jest tak oczywista.

Zmiany w ustawie

Od 1 stycznia 2011 r. zwalnia się z VAT usługi świadczone przez uczelnie, jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk oraz jednostki badawczo-rozwojowe, w zakresie kształcenia na poziomie wyższym oraz dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane. Ksawera Skrzypek, ekspert w kancelarii Łatała i Wspólnicy, podkreśla, że zwolnienie przedmiotowe dla wskazanych podmiotów przysługuje jedynie w zakresie kształcenia na poziomie wyższym. Ze zwolnienia nie można korzystać, jeżeli podmioty te prowadzą działalność w innym zakresie niż przewidziany.

Do końca 2010 r. art. 43 ustawy o VAT przy określeniu zwolnień odsyłał do załącznika nr 4, gdzie zwolnione były usługi określone na podstawie symbolu PKWiU, m.in. usługi określone jako PKWiU ex 92.

– Do tego grupowania przyporządkowane były usługi badań archeologicznych na zlecenie inwestorów jako „usługi ochrony zabytków” PKWIU 92.52,12.-00.00 i jako takie były zwolnione niezależnie od podmiotu je świadczącego – wyjaśnia Ksawera Skrzypek.

Kamil Lewandowski, doradca podatkowy w kancelarii Parulski i Wspólnicy, podkreśla, że obecnie dla zastosowania zwolnienia z VAT nie ma znaczenia grupowanie PKWiU. Funkcjonuje natomiast zwolnienie dla uczelni wyższych, jednak tylko w zakresie, w jakim świadczą usługi kształcenia na poziomie wyższym oraz towarów i usług ściśle z nimi związanych.

– Zastosowanie więc zwolnienia z VAT do usług archeologicznych może budzić wątpliwości – ocenia Kamil Lewandowski.

Dodaje, że usługi archeologiczne nawet świadczone przez państwowe uczelnie wyższe i instytuty naukowe nie powinny być zwolnione z VAT, ale objęte 23-proc. stawką.

Zastosowanie zwolnienia

Arkadiusz Juzwa, doradca podatkowy w Śląskim Centrum Podatków, uważa, że przy świadczeniu usług archeologicznych można rozważyć stosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. a) ustawy o VAT.

Zwolnienie to w aspekcie przedmiotowym odnosi się do usług związanych z kulturą. Zarówno ustawa o VAT, przepisy wykonawcze do niej, jak też inne ustawy podatkowe nie definiują pojęć: usługi kulturalne i kultura. Według słownikowego rozumienia kultura to m.in. materialna i umysłowa działalność społeczeństw oraz jej wytwory. Stosownie zaś do art. 3 pkt 11 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, badania archeologiczne to działania mające na celu odkrycie, rozpoznanie, udokumentowanie i zabezpieczenie zabytku archeologicznego. Zestawienie ustawowej definicji badań archeologicznych ze słownikowym rozumieniem słowa kultura daje podstawy do twierdzenia, że badania archeologiczne odnoszą się do kultury, a zatem możliwe jest ich uznanie za usługi kulturalne.

– W przypadku badań archeologicznych wykonywanych przez uczelnie publiczne zdaje się być spełniona także przesłanka podmiotowa tego zwolnienia – argumentuje Arkadiusz Juzwa.

Według rozmówcy państwowej szkole wyższej można przypisać przymiot podmiotu prawa publicznego, można też utrzymywać, że uczelnia jest instytucją o charakterze kulturalnym.