W podatku od nieruchomości (PON) zakres obowiązków zależy od tego, kto jest właścicielem bądź posiadaczem samoistnym nieruchomości. Jeżeli są to wyłącznie osoby fizyczne, to składają informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych (IN-1). W tym modelu podatnik nie oblicza podatku samodzielnie, lecz przekazuje organowi podatkowemu dane dotyczące przedmiotów opodatkowania. Na ich podstawie wójt, burmistrz lub prezydent miasta wydaje decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego.

Inaczej jest w sytuacji, gdy nieruchomość należy do:

  • osób prawnych,
  • jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej,
  • spółek nieposiadających osobowości prawnej,

a także w przypadku współwłasności osoby fizycznej z jednym z powyższych podmiotów.

W takich przypadkach składana jest deklaracja na podatek od nieruchomości (DN-1). Podatnik sam oblicza w niej należny podatek i wpłaca go bez wezwania organu podatkowego.

Jakie mogą być skutki niezłożenia deklaracji dla celów podatku od nieruchomości?

Umyślny brak złożenia w terminie zarówno informacji IN-1, jak i deklaracji DN-1, stanowi czyn zabroniony w rozumieniu kodeksu karnego skarbowego.

W przypadku IN-1 mamy do czynienia z naruszeniem art. 80 par. 1 k.k.s., polegającym na niezłożeniu wymaganej informacji podatkowej. Natomiast niezłożenie deklaracji DN-1 (lub złożenie deklaracji „zerowej”) oraz brak zapłaty podatku mogą zostać zakwalifikowane jako uchylanie się od opodatkowania na podstawie art. 54 k.k.s., jeżeli doszło do narażenia podatku na uszczuplenie.

W jaki sposób ochronić się przed negatywnymi konsekwencjami?

Kodeks karny skarbowy przewiduje instytucję pozwalającą uwolnić się od odpowiedzialności karnej skarbowej – czyli czynny żal. Jest on zawiadomieniem składanym do organu ścigania, w którym sprawca przyznaje się do popełnienia czynu zabronionego – w praktyce jest to swoista autodenuncjacja. Jego istotą jest możliwość uniknięcia odpowiedzialności karnej skarbowej pod warunkiem dobrowolnego ujawnienia wszystkich istotnych okoliczności naruszenia (w tym osób współdziałających) oraz zapłaty w całości uszczuplonej należności publicznoprawnej wraz z odsetkami.

Ważne

Odpowiedzialność na gruncie k.k.s. może być przypisana jedynie osobom fizycznym.

Oznacza to, że nawet jeżeli czyn zabroniony dotyczy obowiązków podatkowych spółki lub innego podmiotu zbiorowego, odpowiedzialność karną skarbową ponoszą konkretne osoby fizyczne odpowiedzialne za wykonanie tych obowiązków w danej organizacji. Takimi osobami mogą być nie tylko członkowie zarządu, lecz także dyrektorzy finansowi, księgowi i inne osoby odpowiedzialne za rozliczanie podatków.

Należy przy tym pamiętać, że czynny żal nie wywoła skutków prawnych (nie spełni swojej roli ochronnej), jeżeli dotrze do wiadomości organu już po tym, gdy ten uzyskał wyraźną, udokumentowaną wiedzę o popełnieniu czynu lub rozpoczął czynności procesowe zmierzające do jego ujawnienia.

Gdzie leży ryzyko w przypadku złożenia czynnego żalu ?

W podatku od nieruchomości organami podatkowymi są organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego: wójt, burmistrz lub prezydent miasta, którzy są właściwi do rozliczeń ze względu na położenie nieruchomości. Wobec czego to do nich jest składana deklaracja DN-1 lub informacja IN-1.

W praktyce rodzi to pokusę, aby właśnie do tego organu złożyć – razem z zaległą deklaracją (informacją) – czynny żal. Tymczasem zgodnie z k.k.s., czynny żal składa się do organu powołanego do ścigania czynu zabronionego. Takimi organami są:

  • naczelnik urzędu celno-skarbowego,
  • naczelnik urzędu skarbowego,
  • szef Krajowej Administracji Skarbowej,
  • a także niektóre służby – Straż Graniczna, policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Żandarmeria Wojskowa oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Kodeks karny skarbowy określa również właściwość organów ścigania. W przypadku czynów zabronionych określonych w art. 54 k.k.s. (brak złożenia deklaracji) i art. 80 par. 1 k.k.s. (brak złożenia informacji) co do zasady właściwym organem jest naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego.

Uwaga! Organy jednostek samorządu terytorialnego nie są uprawnione do prowadzenia postępowania karnoskarbowego. Dlatego czynny żal złożony do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (tj. gminnych JST), nie spowoduje uwolnienia się od odpowiedzialności karnej skarbowej. ©℗

Instrukcja, jak skutecznie złożyć czynny żal w podatku od nieruchomości

Krok 1: Ustalenie właściwego organu

Mimo że organami właściwymi do ścigania czynów zabronionych związanych z niezłożeniem w terminie IN-1 oraz DN-1 są – w zależności od przypadku – naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego, w praktyce czynne żale najczęściej są kierowane do naczelnika urzędu skarbowego. W razie potrzeby przekazuje on sprawę do urzędu celno-skarbowego.
Uwaga! Czynny żal powinien być skierowany do naczelnika urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Jeżeli nieruchomość znajduje się na terenie kilku organów, czynny żal należy złożyć do każdego z nich.

Krok 2: Wypełnienie i podpisanie

Ustawodawca nie wprowadził ujednoliconego wzoru formularza czynnego żalu. Przepisy k.k.s. określają jednak pewne niezbędne elementy, które zawiadomienie powinno zawierać. Należą do nich ujawnienie istotnych okoliczności czynu oraz wskazanie osób współdziałających w jego popełnieniu.
Oznacza to, że w czynnym żalu powinny znaleźć się wszystkie informacje, które dadzą organom ścigania kompleksową wiedzę na temat tego, w jaki sposób doszło do popełnienia czynu zabronionego. Równie istotne jest wskazanie innych osób, a jeżeli czyn zabroniony został popełniony przez jedną osobę, wówczas należy poinformować, że sprawca działał w pojedynkę.
W praktyce czynny żal powinien zawierać:
  • oznaczenie sprawcy (sprawców),
  • oznaczenie organu ścigania, do którego adresowane jest zawiadomienie,
  • informację, że doszło do popełnienia czynu zabronionego – w tym przypadku jest to czyn z art. 54 k.k.s. bądź art. 80 par. 1 k.k.s.,
  • informację, w jaki sposób czyn zabroniony został popełniony,
  • wskazanie osób współdziałających lub informację, że sprawca działał w pojedynkę,
  • informację, że zaległy obowiązek został dopełniony, a podatek zapłacony,
  • podpis osób mogących zostać pociągniętych do odpowiedzialności karnej skarbowej.
Czynny żal najczęściej podpisuje zarząd spółki lub właściciel firmy. Nie jest to błąd, warto jednak pamiętać, że jego ochrona obejmuje wyłącznie osoby, które go podpisały.
W praktyce organy ścigania podczas postępowania ustalają wszystkie osoby, które faktycznie odpowiadają za obszar, w którym doszło do naruszenia – a więc nie tylko zarząd, ale też np. dyrektorów finansowych, głównych księgowych czy nawet specjalistów.
Uwaga! Aby czynny żal realnie chronił przed odpowiedzialnością karną skarbową, powinien zostać podpisany przez każdego, kto mógłby potencjalnie odpowiadać na gruncie k.k.s. W przeciwnym wypadku moc ochronna jest ograniczona wyłącznie do osób podpisanych.

Krok 3: Złożenie deklaracji i czynnego żalu oraz wpłacenie zaległego podatku z odsetkami

Ostatnim krokiem jest złożenie zaległej deklaracji (informacji), czynnego żalu oraz wpłacenie podatku z naliczonymi do dnia zapłaty odsetkami.
Czynny żal można złożyć:
  • ustnie do protokołu w siedzibie organu ścigania,
  • pisemnie:
– osobiście w biurze podawczym naczelnika urzędu,
– za pośrednictwem operatora pocztowego,
– elektronicznie poprzez e-Urząd Skarbowy lub e-Doręczenia.
Warto wiedzieć, że organ ścigania zazwyczaj nie będzie się kontaktować, jeżeli nie ma wątpliwości co do skuteczności czynnego żalu. Natomiast w razie niewskazania wymaganych informacji lub braku podpisu wszystkich osób, które mogą odpowiadać na gruncie k.k.s. – może zostać wszczęte postępowanie karnoskarbowe, które ma na celu wyjaśnienie sytuacji. Może ono zakończyć się ukaraniem sprawcy – najczęściej karą finansową. Jeśli jednak podstaw do ukarania nie będzie, postępowanie zostanie umorzone. ©℗

Podstawa prawna

ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 707)

ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 633)