Podatnicy nieznajdujący ochrony swoich interesów w sporach z fiskusem przed sądami krajowymi mogą zwrócić się o pomoc do instytucji międzynarodowych.

O ile znaczenie instytucji UE jest powszechnie znane, o tyle Europejski Trybunał Praw Człowieka i Obywatela (ETPC) jest przez polskich podatników wykorzystywany w tym celu sporadycznie.

– Rola ETPC w sprawach podatkowych staje się coraz ważniejsza. Jego wyroki mogą wpływać na politykę podatkową państw – podkreślają eksperci z Parulski i Wspólnicy Doradcy Podatkowi.

Skarga indywidualna

Europejski Trybunał Praw Człowieka i Obywatela jest trybunałem międzynarodowym powołanym do zapewnienia przestrzegania konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r. (którą Polska ratyfikowała w 1993 r.). Rozpatruje skargi na jej naruszenie.

– Skargę może wnieść każda osoba fizyczna, organizacja pozarządowa lub grupa jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia praw konwencji lub jej protokołów – podpowiada Wojciech Krok, doradca podatkowy w Parulski i Wspólnicy Doradcy Podatkowi.

Ekspert dodaje, że w przypadku uznania skargi za zasadną trybunał może zasądzić na rzecz skarżącego od jego państwa (rządu): odszkodowanie, zadośćuczynienie za krzywdy moralne, zwrot kosztów poniesionych przez skarżącego.

Konwencja narzuca jednak wiele warunków, które muszą być spełnione, by skarga mogła zostać rozpatrzona.

Po pierwsze, naruszenie musi dotyczyć skarżącego bezpośrednio i osobiście. Po drugie, trybunał może rozpatrywać jedynie zarzuty naruszenia praw zawartych w konwencji i w protokołach.

– Oznacza to, że nie jest on sądem odwoławczym od decyzji sądów krajowych i nie może unieważniać lub zmieniać wydanych przez nie orzeczeń. Trybunał nie może także w imieniu skarżących interweniować u władz – wyjaśnia Szymon Parulski, doradca podatkowy w Parulski i Wspólnicy Doradcy Podatkowi.

Po trzecie, przedmiotem skargi do trybunału mogą być wyłącznie działania lub zaniechania władz publicznych (parlamentu, organów administracyjnych, sądów itp.) jednego z państw stron konwencji. Trybunał nie rozpatruje skarg skierowanych przeciwko osobom fizycznym lub organizacjom.

– Trybunał może rozpatrywać sprawy dopiero po wyczerpaniu wszystkich dostępnych w danym państwie środków odwoławczych – dodają nasi rozmówcy.

Skarga powinna zostać wniesiona w ciągu sześciu miesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie. Taki termin w polskich realiach należy liczyć od momentu doręczenia odpisu wyroku NSA z uzasadnieniem.

Ochrona podatnika

Przedmiotem postępowania przed trybunałem nie jest ocena przepisów prawa krajowego.

– Trybunał może uznać, że przepisy odpowiadają standardom konwencji, ale praktyka ich stosowania już nie – tłumaczy Wojciech Krok.

Ostatnie doświadczenia pokazują, że ETPC może stać się niezwykle wpływowy w sprawach dotyczących sporu podatkowego. Wszystkie kraje będące jej stronami mają obowiązek realizacji wyroków trybunału. Poza tym podatnik może się powoływać na przepisy konwencji w bezpośrednich sporach z fiskusem.

Szymon Parulski tłumaczy, że problematyka podatkowa poruszana w sprawach przed ETPC wiąże się głównie z przepisami konwencji i pierwszego protokołu dodatkowego. Dotyczą one m.in. prawa do poszanowania własności prywatnej, prawa do rzetelnego procesu oraz zakazu dyskryminacji.