Fiskalny formalizm

Spór między podatnikami i fiskusem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy ustawa o podatku od spadków i darowizn ustanawia bezwzględny warunek przelania środków bezpośrednio między darującym pieniądze a obdarowanym, czyli np. między matką i córką.

Jak wyjaśnia Izabela Ukonu, konsultant w Accreo Taxand, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.) jednym z warunków całkowitego zwolnienia z opodatkowania darowizny otrzymanej od członków najbliższej rodziny jest udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Dotyczy to darowizn otrzymanych od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Wyjaśnijmy, że darowiznę trzeba też zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Wymogi te dotyczą darowizn przekraczających 9637 zł.

– Wydaje się, że literalne brzmienie przepisu nie powinno budzić wątpliwości, że rachunkiem, na który powinna być przekazana darowizna, jest rachunek, którego właścicielem jest obdarowany – uważa Izabela Ukonu.

Innego zdania są jednak pozostali nasi rozmówcy oraz sądy administracyjne.

Zdaniem Piotra Zająca, starszego konsultanta w TPA Horwath, pomimo dość precyzyjnego brzmienia przepisu, który uzależnia zastosowanie zwolnienia od udokumentowania przekazania na rachunek „nabywcy”, bardzo często można spotkać się ze stanowiskiem organów podatkowych, które twierdzą, że wpłata darowanej kwoty powinna nastąpić na rachunek „obdarowanego”.

– Jest to bardzo dobry przykład stosowania przez organy podatkowe w sposób nieuprawniony wykładni zawężającej, która w tym przypadku w znaczny sposób ogranicza zakres zwolnienia – stwierdza Piotr Zając.

Jak dodaje Mirosław Siwiński, doradca podatkowy w Kancelarii Prawnej Witold Modzelewski, pogląd organów podatkowych o konieczności przelania pieniędzy „w łańcuszku” ich wykorzystania na darowiznę nie ma oparcia zarówno w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn, jak i prawa cywilnego o darowiznach. W opinii eksperta takie obwarowanie zwolnienia z podatku uznać należy za nadmierną restrykcję służącą wyłącznie wygodnemu pozyskiwaniu informacji przez organy podatkowe.

Korzystne wyroki

Wątpliwości nie mają sądy. Orzekają one na korzyść obdarowanych. W jednym z ostatnich wyroków (sygn. akt III SA/Po 65/11, prawomocny) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł, że w przypadku przekazania przez matkę córce darowizny na zakup samochodu, córka nie zapłaci podatku od darowizny, mimo że pieniądze zostały przelane bezpośrednio na konto sprzedawcy auta. Wyjaśnijmy, że w omawianej sprawie zostały spełnione inne warunki konieczne do zwolnienia z podatku. Stanowisko WSA w Poznaniu oraz innych wojewódzkich sądów potwierdza również Naczelny Sąd Administracyjny. We wcześniejszych wyrokach (sygn. akt II FSK 1952/08 oraz II FSK 1394/09) NSA stwierdził, że podlega zwolnieniu od podatku nabycie z tytułu darowizny środków pieniężnych, jeżeli nabycie to zostało zgłoszone organowi podatkowemu we właściwym czasie i udokumentowane dowodem przekazania na rachunek bankowy prowadzony dla innego niż obdarowany podmiotu, ale na rzecz obdarowanego. Jak wyjaśniają sądy, wymóg przekazania środków na rachunek bankowy nabywcy nie oznacza, że musi to być konto, jakie bank prowadzi dla obdarowanego.

Zdaniem Zbigniewa Błaszczyka, doradcy podatkowego z Tax-US Podatki Doradztwo, orzeczenie WSA w Poznaniu dopuszcza wykładnię celowościową i stawia ją ponad gramatyczną, kierując się tak dobrem podatników, jak i istotą wprowadzenia szczegółowych wymogów dla realizacji podatkowego zwolnienia.

– Przekazanie darowizny na konto innego podatnika, ale na rzecz obdarowanego realizuje założenie ustawowe – mówi Zbigniew Błaszczyk.