Nie będzie już podziału na hipotekę zwykłą i kaucyjną. Wierzyciel będzie mógł zabezpieczyć kilka wierzytelności jedną hipoteką lub podstawić nową wierzytelność w miejsce dotychczas zabezpieczonej. Ponadto wierzyciele będą mogli zdecydować, które roszczenia chcą objąć zabezpieczeniem hipotecznym. Znowelizowane przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które zaczną obowiązywać 20 lutego, umożliwiają im bowiem podmianę wierzytelności z zachowaniem pierwszeństwa hipotek, które ustanowili wcześniej. W ten sposób roszczenia z nowo udzielonych kredytów będą mogły zająć miejsca praw wcześniej ustalonej pozycji w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości dłużnika. Problem w tym, że przy okazji nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie znowelizowano przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

W związku z tym – jak sygnalizują eksperci – może powstać wiele sytuacji, w których podatnicy nie będą wiedzieć, czy dana czynność powinna być opodatkowana, czy z podatku zwolniona.

Skutki podatkowe

Zmiany, jakie wprowadza nowelizacja ustawy o księgach wieczystych i hipotece wchodząca w życie 20 lutego, będą przyczyną wielu wątpliwości związanych z opodatkowaniem hipotek podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Rafał Ciołek, doradca podatkowy, dyrektor w firmie doradczej KPMG, zwraca uwagę, że nowelizacja ta jest w wielu miejscach wręcz rewolucyjna, a ustawodawca nie przewidział żadnych zmian w przepisach o PCC. Jedna ze zmian umożliwia zastępowanie zabezpieczonej wierzytelności inną wierzytelnością przysługującą temu samemu wierzycielowi.

– Zgodnie z dodanym art. 683 możliwe będzie wielokrotne wykorzystanie tej samej hipoteki do zabezpieczenia różnych wierzytelności. Zastąpienie zabezpieczonej wierzytelności inną tego samego wierzyciela wiąże się ze zmianą treści hipoteki – zauważa Rafał Ciołek.

Również Kamil Łukasik, prawnik w Departamencie Podatkowym Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna, stwierdza, że nie jest pozbawiona wątpliwości ocena podatkowych skutków zastąpienia zabezpieczonej wierzytelności inną wierzytelnością tego samego wierzyciela, co umożliwiać ma znowelizowana ustawa o księgach wieczystych i hipotece.

– Brak odpowiednich zmian w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych, w odpowiedzi na nowelizację ustawy o księgach wieczystych i hipotece, może rodzić wątpliwości w zakresie opodatkowania czynności zastąpienia zabezpieczonej wierzytelności inną wierzytelnością – ocenia Wojciech Kaczmara, starszy konsultant w Accreo Taxand.

Ekspert tłumaczy, że według znowelizowanych przepisów zastąpienie wierzytelności będzie polegało na zmianie treści hipoteki w formie umowy między wierzycielem i dłużnikiem i podlegać będzie wpisaniu do księgi wieczystej. Taka umowa nie będzie podstawą do ustanowienia nowej hipoteki, jednak ponieważ wpływa na treść dotychczasowej czynności, może podlegać PCC.