W przypadku usług (dotyczy to także handlu i gastronomii) VAT może być ustalany jako iloczyn wartości dostawy i specjalnej stawki, która umożliwia wyliczenie kwoty podatku zawartej w cenie. Te specjalne stawki zmienią się 1 stycznia 2011 r. Zmiany wprowadza w tej mierze nowelizacja zawarta w art. 19 pkt 3 i 5 ustawy 26 listopada 2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej. Konieczność ich zmiany wynika z podwyżki stawek VAT.

O ile stawka 5-proc. została wprowadzona na stałe, o tyle dwie pozostałe nowe stawki, a zatem 8 i 23 proc., mają obowiązywać tylko przez rok. Później mogą nastąpić dwa scenariusze.

Jeśli finanse publiczne będą niezagrożone, wspomniane dwie stawki wrócą do poziomu 7 i 22 proc. Jeśli natomiast nastąpi przekroczenie progów ostrożnościowych przyjętych dla długu publicznego, stawki wzrosną o kolejny punkt procentowy, a zatem w 2012 roku mogą (ale nie muszą) wynieść odpowiednio 9 i 24 proc.

Zmiana stawek VAT nie pozostaje oczywiście bez wpływu na zasady obliczania podatku zawartego w cenie towaru (w kwocie brutto). To nieco odwrócona sytuacja niż normalnie. Zazwyczaj, gdy wytworzenie towaru plus marża (nasz zarobek) to 100 zł, cena wynosi 122 zł. Do kwoty netto, czyli 100 zł, doliczamy VAT (tu według obecnej stawki podstawowej 22-proc.). Co jednak, gdy mamy do czynienia z ceną, która od razu jest ceną brutto.

Mamy zatem cenę 100 zł i cena ta zawiera już 22 proc. VAT. Otóż w takim przypadku dysponujemy ustawowymi przelicznikami umożliwiającymi nam wyliczenie kwoty podatku zawartej w cenie brutto. Dziś są to dla towarów objętych stawką 22 proc. – 18,03 proc.; dla stawki 7 proc. jest to 6,54 proc. i dla stawki 3 proc. jest to 2,91 proc. Oznacza to, że w naszym przykładzie wspomniane 100 zł zawiera 18,03 zł VAT, a cena netto wynosi 81,97 zł.

Podwyższenie stawek zmienia oczywiście wysokość opisanych współczynników. Przez najbliższy rok (2011) mają one wynosić odpowiednio: dla stawki 5 proc. – 4,76 proc., dla stawki 8 proc. – 7,41 proc., dla stawki 23 proc. 18,70 proc. A zatem po 1 stycznia 2011 r., w 100 zł ceny brutto zawarte będzie 18,70 zł VAT.