ANALIZA

Ustawa o podatku od towarów i usług obchodzi właśnie pięciolecie. Jej stworzenie było konsekwencją wejścia Polski do Unii Europejskiej i koniecznością dostosowania tych regulacji do prawa UE. Ustawa o VAT, pisana na ostatnią chwilę, sprawiła wiele kłopotów. Kilkakrotnie była przedmiotem oceny ze strony Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Zdaniem ekspertów dobrze, że mamy nową ustawę o VAT, choć nadal sprawia ona kłopoty podatnikom.

Aporty towarów a VAT

Jedną z nowości w przepisach o VAT, która jest skutkiem ostatnich zmian, jest eliminacja zwolnienia przedmiotowego w przypadku aportów wnoszonych do spółek cywilnych i spó-łek prawa handlowego. Jak wskazuje Tomasz Michalik, doradca podatkowy, partner MDDP, stosowane w okresie do 30 listopada 2008 r. zwolnienie aportów było powszechnie krytykowane ze względu na jego niezgodność z przepisami Dyrektywy 2006/112. Nowe przepisy nie przewidują już takiego zwolnienia. Wniesienie aportem towarów stanowi opodatkowaną dostawę towarów, zaś wniesienie aportem praw stanowi, co do zasady, opodatkowane świadczenie usług.

– Należy przyjąć, że aport, którego przedmiotem są towary, jest odpłatną dostawą towarów. Wydaje się nie ulegać wątpliwości, że pojęcie odpłatności należy analizować jedynie na gruncie polskich i wspólnotowych przepisów o VAT, a także orzecznictwa ETS i sądów administracyjnych, z pominięciem regulacji prawa handlowego – tłumaczy Tomasz Michalik.

Dodaje, że konieczność ta wynika z istoty zharmonizowanego systemu VAT, który harmonizację opiera na autonomii stosowanej w ramach regulacji dotyczącej VAT siatki pojęciowej i oderwaniu jej od niezharmonizowanych prze-pisów innych gałęzi prawa. W odniesieniu do transakcji polegających na wymianie świadczeń (wartości) niepieniężnych ukształtował się na podstawie orzeczeń ETS pogląd, zgodnie z którym, aby świadczenia takie mogły zostać uznane jako dokonane odpłatnie, muszą zostać spełnione następujące warunki:

● bezpośredni i ścisły związek między dokonywanymi wymiennie czynnościami,

● możliwość określenia wartości świadczeń w pieniądzu.

Tomasz Michalik argumentuje, że zasadne jest więc przyjęcie, że udziały (akcje) stanowią na gruncie ustawy o VAT formę wynagrodzenia za wnoszony aport. To sprawia, że wnoszący aport jest podatnikiem zobowiązanym do wystawienia faktury VAT i rozliczenia podatku należnego, zaś spółka otrzymująca aport jest uprawniona – na zasadach ogólnych – do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury.

Naruszenie prawa UE

Jerzy Martini, doradca podatkowy w Baker & McKenzie, podsumowując pięciolecie funkcjonowania ustawy o VAT w Polsce, zwraca uwagę na istniejące wciąż obszary niezgodności tej ustawy z prawem UE. Szczególnie dotkliwe dla podatników są ograniczenia w prawie do odliczenia podatku naliczonego. Mimo że ostatnia nowelizacja przyniosła postęp w tym kierunku, wciąż istnieją ograniczenia w prawie do odliczenia podatku niezgodne z prawem UE.

– Szczególnie dużo kontrowersji budzą ograniczenia odliczenia podatku naliczonego przy zakupie samochodów i paliwa. Mimo wyroku w sprawie Magoora (C-414/07) zakres stosowania ograniczeń w odliczaniu VAT wciąż jest przedmiotem sporów. Bezsprzecznie niezgodne z prawem UE jest zakaz odliczenia podatku w przypadku importu usług z rajów podatkowych – wylicza Jerzy Martini.

Podkreśla też, że polskie sprawy przed ETS miały duży wpływ na funkcjonowanie systemu VAT w Polsce.

– W przyszłości należy się spodziewać dalszych, istotnych dla podatników polskich, spraw przed Trybunałem – komentuje ekspert Baker & McKenzie.