Kwestią, która w dalszym ciągu budzi liczne kontrowersje, jest forma przenoszenia przy umowie leasingu przez finansującego na korzystającego kosztów podatku od nieruchomości i środków transportu. Zdaniem części organów podatkowych, przeniesienie takie powinno odbywać się zawsze w formie faktury ze stawką VAT właściwą dla umowy leasingu. Stanowisko to nie znajduje jednak uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Przede wszystkim trzeba ustalić, jakie czynności wchodzą w zakres umowy leasingu, a co za tym idzie, jaka jest podstawa opodatkowania VAT. Z definicji obrotu zawartej w art. 29 ustawy o VAT wynika, że konieczne jest ustalenie, co jest, a co nie jest sprzedażą wykonywaną przez finansującego w ramach umowy leasingu.
Uchwała sądu
Przed określeniem w kodeksie cywilnym umowy leasingu oraz wprowadzeniem jej do ustaw podatkowych powstające na tym tle spory pomiędzy organami podatkowymi i podatnikami rozstrzygane były najczęściej na drodze sądowej. Najbardziej doniosła w tej kwestii okazała się uchwała Sądu Najwyższego z 15 października 1998 r., sygn. akt III ZP 8/98, opublikowana OSNCP 1999/10/234, która dotyczyła refakturowania ubezpieczenia na korzystającego.
W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, iż strony leasingu mogą postanowić, że obowiązek ubezpieczenia samochodu i koszt ubezpieczenia ponosi leasingobiorca lub leasingodawca i w tym ostatnim przypadku koszty te nie będą stanowiły elementu raty (opłaty) leasingowej. W konsekwencji Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że ubezpieczenie samochodu celem oddania go leasingobiorcy jest świadczeniem usługi, mimo że leasingodawca nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia usług ubezpieczeniowych. Zdaniem Sądu Najwyższego jest to usługa inna niż leasing. W doktrynie trafnie stwierdzono, że skoro cechą umowy leasingu w rozumieniu przepisów podatkowych jest odpłatne oddanie do korzystania rzeczy lub prawa majątkowego, to zobowiązanie leasingodawcy w ramach swobody umów do wykonania dodatkowych świadczeń na rzecz leasingobiorcy nie może oznaczać, że świadczenia te wchodzą w skład usługi leasingowej, a tym samym i opłaty (raty leasingowej).
Dlatego też Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku umowy leasingu dopuszczalne jest refakturowanie towarzyszącej leasingowi usługi ubezpieczenia samochodu, gdy zostaną spełnione łącznie dwa warunki:
  • osobne zastrzeżenie w umowie leasingu o odrębnym rozliczeniu kosztów ubezpieczenia samochodu przez leasingodawcę,
  • uwzględnienie przez leasingodawcę tej samej stawki podatku od towarów i usług lub zwolnienia od tego podatku, które były określone na fakturze wystawionej przez ubezpieczyciela.
Podstawa podatku
Sytuacja uległa wyjaśnieniu z chwilą wprowadzenia umowy leasingu do kodeksu cywilnego oraz do ustaw podatkowych. Zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, suma opłat leasingowych musi odpowiadać co najmniej wartości początkowej środków trwałych, pomniejszonej o VAT. Tym samym podstawą opodatkowania VAT jest tylko uzgodnione w ratach wynagrodzenie pieniężne równe co najmniej cenie nabycia. Innymi słowy są to należności wynikające z harmonogramu płatności. Zasadzie swobody stron nie sprzeciwia się, aby raty leasingowe obejmowały również koszt podatku od nieruchomości czy środków transportu. W sytuacji jednak, kiedy raty leasingowe nie obejmują takich kosztów, należy się opowiedzieć za możliwością ich przenoszenia na korzystającego w formie właściwej dla dokumentowania danej czynności (refaktura, nota). Wniosek taki wypływa wprost z art. 7096 i 7097 par. 1 kodeksu cywilnego, a zwłaszcza z art. 17j ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, zgodnie z którym do sumy opłat leasingowych nie zalicza się podatków obciążających finansującego.
Powyższe przepisy pozwalają stwierdzić, że ustawodawca zezwolił, aby pewne usługi nie stanowiły wprost elementów umowy leasingu. Takimi usługami, które mogą być świadczone przez finansującego, a następnie ich kosztem jest obciążany korzystający, są usługi ubezpieczenia czy też usługi (czynności) związane z zapłatą ciężarów o charakterze publicznym, np. podatku od środków transportu lub podatku od nieruchomości.
Ponoszenie opłat
Korzystający jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów związanych z własnością lub posiadaniem rzeczy. Pojęcie ciężary nie zostało bliżej sprecyzowane. Można jednak sądzić, że dotyczy to przede wszystkim obowiązku świadczeń publicznoprawnych, takich jak podatki i inne obciążenia. Ciężary te z mocy prawa przechodzą na korzystającego, mimo że w myśl ogólnych przepisów obciążają właściciela. Gdyby jednak obowiązek ten był zmuszony wykonywać finansujący, wówczas ma roszczenie zwrotne o te należności wobec korzystającego.
Przy takim brzmieniu przepisów niedopuszczalne jest porównywanie umowy leasingu do np. umowy najmu lub dzierżawy, w stosunku do których orzecznictwo konsekwentnie przyjmuje, że do podstawy opodatkowania VAT należy zaliczyć m in. podatek od nieruchomości. Nieuzasadnione jest również powoływanie się na przepisy unijnej dyrektywy, ponieważ przepisy te wskazują wprost, że do podstawy opodatkowania należy zaliczyć m.in. podatki czy koszty ubezpieczenia. Polski ustawodawca bowiem zarówno w przepisach kodeksu cywilnego, jak i ustaw podatkowych jednoznacznie wyłączył niektóre usługi (czynności) z podstawy opodatkowania VAT.
Usługi towarzyszące
Obecnie przepisy pozwalają na prawidłowe zakwalifikowanie usług wchodzących w skład umowy leasingu i tych, które można nazwać usługami towarzyszącymi umowie leasingu. Usługi towarzyszące mogą być pod pewnymi warunkami refakturowane ze stawką właściwą dla danej usługi. W sytuacji kiedy usługą towarzyszącą (czy raczej należy powiedzieć czynnością towarzyszącą) jest zapłata np. podatku od środków transportu lub podatku od nieruchomości, które nie podlegają ustawie o VAT, obciążenie korzystającego kosztami zapłaty podatku nie powinno następować na podstawie faktury tylko na podstawie noty obciążeniowej. Wniosek taki wynika nie tyle z faktu, że zapłata podatku nie jest obciążona VAT, ale z faktu, iż zapłata takiego podatku nie stanowi czynności wchodzącej w skład umowy leasingu.
CZY PRZENOSIĆ KOSZTY PODATKÓW
Podatek od środków transportu i podatek od nieruchomości mogą być przenoszone na korzystającego bez konieczności wystawiania faktury ze stawką właściwą dla danej umowy leasingu, o ile wynika to z umowy stron, a finansujący przenosi koszt podatków bez doliczania dodatkowych kwot.
CO NIE ZALICZA SIĘ DO OPŁAT LEASINGOWYCH
Do sumy opłat leasingowych, nie zalicza się podatków, w których obowiązek podatkowy ciąży na finansującym z tytułu własności lub posiadania środków trwałych, będących przedmiotem umowy leasingu, oraz składek na ubezpieczenie tych środków trwałych, jeżeli w umowie leasingu zastrzeżono, że korzystający będzie ponosił ciężar tych podatków i składek niezależnie od opłat za używanie.
DARIUSZ SOBCZYŃSKI
radca prawny
PODSTAWA PRAWNA
■ Art. 17b ust. 1 pkt 2, art. 17j ust. 2 pkt 2 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).
■ Art. 29 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).
■ Art. 7096 -7097 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).