Zobowiązanie podatkowe co do zasady przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu przedawnienia może zostać zakłócony okolicznościami powodującymi jego przerwanie lub zawieszenie. Przerwanie biegu przedawnienia różni się od zawieszenia tym, że przy zawieszeniu pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia przedawnienie biegnie dalej. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie na nowo. Oznacza to, że do okresu przedawnienia nie wlicza się czasu, który upłynął do chwili jego przerwania (uważa się go za niebyły). Zatem w wypadku przerwania biegu, pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego zaczyna biec od początku z chwilą ustania przyczyny powodującej przerwanie biegu. Przerwanie biegu przedawnienia jest instytucją modyfikującą okres przedawnienia poprzez jego przedłużenie i tym samym wydłużenie odpowiedzialności podatkowej. Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej okolicznościami powodującymi przerwanie biegu przedawnienia są: ogłoszenie upadłości oraz zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony.
Ogłoszenie upadłości
Wskazanie przez ustawodawcę na ogłoszenie upadłości jako przyczynę przerwania biegu przedawnienia wynika stąd, że okoliczność ta może znacznie utrudnić organowi podatkowemu zabezpieczenie interesów fiskalnych, w szczególności przy długotrwałych postępowaniach upadłościowych. Warto wiedzieć, że ogłoszenie upadłości następuje z możliwością zawarcia układu lub w celu likwidacji majątku dłużnika. W przypadku gdy ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu i ustanowiono zarząd własny upadłego, nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu. Jeżeli natomiast upadły zostanie pozbawiony prawa zarządu masą upadłości, postępowania sądowe i administracyjne mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę. Z kolei w sytuacji ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, postępowanie administracyjne lub sądowe w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność lub inne należności, które podlegają zaspokojeniu z masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi, jednak tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelności te po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostały umieszczone na liście wierzytelności. Regulacje te obrazują, na jakie trudności natrafiałyby organy podatkowe prowadzące postępowanie mające na celu wymiar i egzekucję podatku w sytuacji postawienia podatnika w stan upadłości. Zgodnie z przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze datą upadłości jest data wydania postanowienia sądu, uwzględniającego wniosek o ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu przedawnienia w wyniku ogłoszenia upadłości biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego. Przykładem postanowienia kończącego postępowanie upadłościowe może być postanowienie wydane przez sąd po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego układ, postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku lub postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego.
Środek egzekucyjny
Drugą ustawową przesłanką (warunkiem) powodującą przerwanie biegu przedawnienia jest zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa środki egzekucyjne odrębnie w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych i niepieniężnych. Ponieważ przedmiotem zobowiązania podatkowego jest należność pieniężna, bieg terminu przedawnienia przerywa zastosowanie środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Podstawę użycia tych środków stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności lub protokół zajęcia prawa majątkowego albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego przez ministra finansów w drodze rozporządzenia. Przerwanie biegu przedawnienia zostało uzależnione od zawiadomienia podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego, które ma miejsce w momencie doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia lub jednego z protokołów, o których mowa powyżej. Samo doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego, będącego czynnością egzekucyjną, nie przerwie biegu przedawnienia, o ile tej czynności nie będzie jednocześnie towarzyszyło zastosowanie konkretnego środka egzekucyjnego, a także zawiadomienie o jego zastosowaniu. Jeżeli daty zastosowania środka egzekucyjnego i zawiadomienia o nim podatnika są różne, przerwanie biegu przedawnienia ma miejsce w tej drugiej dacie.
Termin przedawnienia zaczyna biec na nowo następnego dnia po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ilość wszczętych egzekucji nie ma znaczenia. Bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu za każdym razem. Możliwe jest zatem kolejne przerwanie biegu przedawnienia w przypadku zastosowania dalszych środków egzekucyjnych. Dotyczy to również przypadku, gdy po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zostało ono wszczęte ponownie.
PRZYKŁAD ZASTOSOWANIA ŚRODKA EGZEKUCYJNEGO
Podatnik nie zapłacił należnego podatku, zobowiązanie uległoby przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2008 r. Jednak w wyniku postępowania egzekucyjnego 13 lutego 2006 r. zostało zajęte wynagrodzenie za pracę podatnika. Bieg terminu przedawnienia został zatem przerwany i zaczął biec na nowo od 14 lutego 2006 r.
ŚRODKI EGZEKUCYJNE W POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM DOTYCZĄCYM NALEŻNOŚCI PIENIĘŻNYCH
  • egzekucja z pieniędzy,
  • egzekucja z wynagrodzenia za pracę,
  • egzekucja ze świadczeń zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,
  • egzekucja z rachunków bankowych,
  • egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych,
  • egzekucja z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego,
  • egzekucja z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,
  • egzekucja z weksla,
  • egzekucja z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,
  • egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • egzekucja z pozostałych praw majątkowych,
  • egzekucja z ruchomości,
  • egzekucja z nieruchomości.
MAGDALENA MAJKOWSKA
magdalena.majkowska@infor.pl
Podstawa prawna
■ Art. 70 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
■ Art. 51, art. 52, art. 138, art. 139, art. 145 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.).
■ Art. 1a pkt 12 lit. b), art. 67 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).