Ministerstwo Finansów zaproponowało zmiany w ustawie o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) i Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.), które mają zapobiec wyłudzeniom VAT w obrocie wyrobami wrażliwymi, jak paliwa, niektóre wyroby stalowe (np. pręty) czy złoto. Dlaczego mimo że sygnały o nadużyciach pojawiały się już w 2011 roku, dopiero teraz resort zaproponował zmiany w przepisach?

W połowie 2012 roku ministerstwo otrzymało od podmiotów z branży stalowej niepokojące sygnały o istotnych nadużyciach dotyczących VAT, głównie w obrocie prętami stalowymi. Niezwłocznie rozpoczęły się intensywne kontrole realizowane przez organy kontroli skarbowej we współpracy z prokuraturą, ABW, CBŚ i policją oraz z administracjami podatkowymi innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Trwają one do dziś.

Służy to nie tylko ściganiu nadużyć. Informacje pozyskane w ten sposób są niezbędne, aby Rada Unii Europejskiej pozwoliła na odstępstwo od ogólnych zasad i zastosowanie w odniesieniu do prętów stalowych mechanizmu odwróconego obciążenia VAT, w którym ciężar rozliczenia tego podatku spoczywa na nabywcy. A takie rozwiązanie jest najlepsze w walce z oszustwami – co wykazały przeprowadzone analizy. Zanim jednak Polska złoży za pośrednictwem Komisji Europejskiej wniosek derogacyjny w tej sprawie do Rady UE, musi go zatwierdzić Rada Ministrów. Zrozumiałe jest zatem, że zbieranie stosownych danych, które uzasadnią ubieganie się przez Polskę o derogację, nie mogło trwać bardzo krótko.

Procedura uzyskania zgody Rady UE może trwać nawet do 8 miesięcy. Dlatego w międzyczasie ze względu na szczególnie trudną sytuację w branży stalowej chcemy zaproponować dodatkowe rozwiązania legislacyjne. Zakładają one wprowadzenie ujednoliconego jednomiesięcznego terminu rozliczeń VAT przez dostawców towarów wrażliwych, m.in. prętów stalowych, oraz instytucji solidarnej odpowiedzialności sprzedawcy i nabywcy za zobowiązania w zakresie tego podatku. Rozwiązania te zostały zawarte w projekcie, o którym pani wspomniała.

Czy solidarna odpowiedzialność ma funkcjonować tylko do wprowadzenia mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT?

Katalog towarów, w przypadku których w grę wchodziłaby solidarna odpowiedzialność, jest szerszy niż ten zamieszczony we wniosku derogacyjnym. Towary, tj. niektóre wyroby stalowe, w odniesieniu do których będzie wprowadzony mechanizm odwróconego VAT, zostaną wyłączone ze stosowania odpowiedzialności solidarnej. W pozostałych przypadkach, tj. złota czy paliw, zostanie ona utrzymana.

Instytucja ta budzi jednak wiele kontrowersji. Przedsiębiorcy obawiają się, że będzie wykorzystywana przez organy skarbowe do dochodzenia roszczeń od podmiotów, w przypadku których o pieniądze będzie najłatwiej. I że bardzo trudno będzie obalić domniemanie, kupujący wiedział o oszustwie.

Odpowiedzialność solidarna ma być stosowana jedynie w sytuacji, gdy w chwili dostarczenia towarów podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, żeby przypuszczać, że sprzedawca chce wyłudzić podatek. Przyjęte ma być domniemanie, że taka sytuacja miała miejsce, jeżeli wskazywały na to szczególne okoliczności i warunki dostawy, np. cena zapłacona przez nabywcę za dostarczone mu towary była niższa od ich wartości rynkowej. Jednak to domniemanie może zostać przez nabywcę obalone. Będzie to możliwe, szczególnie gdy niższa niż rynkowa cena była wynikiem przyznania zwyczajowego rabatu handlowego. Nadal trwają prace nad ostatecznym kształtem tego przepisu. Analizujemy wszystkie uwagi i z pewnością będzie on doprecyzowany. Przede wszystkim w taki sposób, że zakres tej instytucji dotyczy głównie podmiotów zajmujących się profesjonalnym obrotem danymi towarami (do dalszej odsprzedaży).

Czy w przyszłości MF będzie chciało wprowadzić solidarną odpowiedzialność albo odwrotne opodatkowanie w przypadku innych wyrobów niż złom i produkty wrażliwe, o których rozmawiamy?

Systematycznie prowadzone są prace analityczne mające wskazać branże, w których mogą występować zjawiska uchylania się od opodatkowania lub wyłudzania VAT. Jeżeli pojawią się nowe obszary, gdzie trzeba będzie zastosować odpowiedzialność solidarną czy też wprowadzić obowiązek rozliczania się wyłącznie w okresach miesięcznych, wówczas podejmiemy odpowiednie działania.

Co też ważne, obecnie na poziomie unijnym prowadzone są prace legislacyjne w zakresie mechanizmu szybkiego reagowania (quick reaction mechanism). Celem tej instytucji jest umożliwienie państwom członkowskim czasowego wprowadzenia w określonych okolicznościach zasad odwróconego obciążenia VAT z pominięciem długotrwałej procedury derogacyjnej.

Czy i jak zmniejszyły się wyłudzenia VAT w handlu złomem po wprowadzeniu odwrotnego opodatkowania? Na co wskazują statystyki? Czy to rozwiązanie dało oczekiwane efekty?

Resort nie ma danych statystycznych, które pokazywałyby redukcję uszczupleń dochodów budżetowych w wyniku wprowadzenia tego mechanizmu. Jednak zmiany niewątpliwie wpłynęły na przeciwdziałanie i zmniejszenie wyłudzeń. Potwierdzają to również przedstawiciele branży.