Pięć lat w Unii Europejskiej to dla polskiego systemu podatkowego spora rewolucja. Chodzi głównie o zmiany w przepisach dotyczących podatków pośrednich, takich jak VAT czy akcyza. Podatki te są bowiem zharmonizowane w ramach Wspólnoty. Krajowe regulacje musiały zostać dostosowane w tym zakresie do wymogów wspólnotowych.

Łatwo niestety nie było. Przykładowo nowa ustawa o podatku akcyzowym obowiązuje od 1 marca 2009 r., podczas gdy np. od 1 stycznia 2006 r. opodatkowanie akcyzą energii elektrycznej było niezgodne z dyrektywą energetyczną. Były też kłopoty z prawidłowym dostosowaniem ustawy o VAT do dyrektywy unijnej.

Korzyści dla podatników

Zdaniem ekspertów mimo tych trudności członkostwo Polski w UE w zakresie zmian podatkowych przyniosło same korzyści. Na wzrost świadomości podatkowej i na stosowanie prawa w Polsce miało też wpływ orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS). Zdaniem Katarzyny Bieńkowskiej, doradcy podatkowego w Dewey & LeBoeuf, wpływ członkostwa w Unii Europejskiej na polskie prawo podatkowe jest nie do przecenienia. W szczególności dotyczy to praktyki i wykładni przepisów podatkowych. Prawo europejskie (brzmienie dyrektyw i innych aktów prawnych) oraz wykładnia dokonywana przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości okazała się wielokrotnie skuteczną tamą przed urzędniczą samowolą czy próbami ustawodawcy, aby w przepisach podatkowych zawrzeć rozwiązania bezsprzecznie niezgodne z prawem unijnym.

– To wszystko skutkuje znacząco większą stabilnością przepisów, np. w podatku od towarów i usług, i możliwością – w przypadku kontrowersji i rozbieżnych stanowisk – skutecznego (jak wielokrotnie już pokazała praktyka) odwoływania się przez podatników do aquis communautaire (tzw. dorobku prawnego Wspólnoty) – argumentuje Katarzyna Bieńkowska.

Dzięki takiej możliwości podatnicy wielokrotnie skutecznie dochodzili swoich racji w sporach z organami podatkowymi.

Dzięki członkostwu Polski w UE nastąpiła stabilizacja w polskim systemie podatkowym. Według Marcina Chomiuka, dyrektora w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers, dotyczy to ograniczonego spektrum zagadnień. W zakresie CIT zwolniono np. z podatku u źródła dywidendy wypłacane przez polskie spółki do spółek-właścicieli w UE. Do 2013 roku zwolnieniem objęte zostaną także odsetki i należności, określone w art. 21 ustawy o CIT. Przepisy UE ograniczyły możliwość nakładania podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) od kumulacji kapitału.

– Są to rozwiązania bardzo korzystne dla podatników, które usuwają część barier dla zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce. Nasze członkostwo w UE wpłynęło najbardziej na polskie regulacje w zakresie VAT i akcyzy (tzw. towarów zharmonizowanych – tytoń, alkohol, paliwa) – stwierdza Marcin Chomiuk.

Dodaje, że ocena zmian w akcyzie nie jest jednoznaczna, gdyż ujednolicenie przepisów wymusiło wzrost akcyzy, a przez to wzrost cen towarów zharmonizowanych. W zakresie VAT ocena jest jednoznacznie pozytywna. Podatnicy zyskali sojusznika dyscyplinującego tworzenie i stosowanie przepisów VAT w Polsce, czyli Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

Dostosowanie przepisów

Katarzyna Bieńkowska wskazuje, że członkostwo w UE wymusiło też implementację wielu rozwiązań podatkowych, innych niż VAT, korzystnych dla określonych grup podatników. Członkostwo to bowiem także różne, korzystne dla przedsiębiorców rozwiązania w zakresie takim, jak choćby zwolnienia w CIT w zakresie wypłat dywidend i innych zysków z udziału w osobach prawnych, w przyszłości – pełne zwolnienie w odniesieniu do odsetek i należności licencyjnych.

– To także sprawa czytelnych rozwiązań podatkowych w zakresie fuzji i innych przekształceń tego typu, to również czytelniejsze reguły w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych – stwierdza Katarzyna Bieńkowska.