Szerszy dostęp fiskusa do danych bankowych

Propozycja Ministerstwa Finansów:

Nie tylko naczelnicy urzędów skarbowych i celnych, ale także dyrektorzy izb skarbowych i celnych w trakcie postępowania odwoławczego będą mogli zażądać od banków przekazania informacji o posiadanych pełnomocnictwach do dysponowania rachunkami bankowymi (pieniężnymi i papierów wartościowych), liczbie tych pełnomocnictw, obrotach i stanie tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców;

MF chce też, aby organy mogły żądać informacji o wysokości zobowiązań wynikających z zawartych umów kredytowych lub umów pożyczki, celów, na jakie zostały udzielone, sposobu zabezpieczenia ich spłaty, wysokości i terminów dokonanych spłat oraz źródeł i wysokości dochodów wskazanych we wniosku kredytowym, a także umów depozytowych i umów udostępniania skrytek bankowych.

Opinie:

Rządowe Centrum Legislacji

Ustawowa ingerencja w prawo do prywatności powinna być dopuszczona wyłącznie wtedy, gdy organ podatkowy ma dowody na to, że pozyskiwanie określonych informacji jest konieczne, a nie tylko wygodne i użyteczne dla władzy. Spełnienie tych warunków będzie determinować ocenę legalności projektowanych regulacji;

Propozycji nie towarzyszy określenie przypadków, w których organ podatkowy będzie mógł realizować swoje uprawnienie do żądania bardziej szczegółowych niż obecnie informacji;

Niewystarczająco chronione będą dane identyfikujące m.in. odbiorców i nadawców transferów pieniężnych (których nie dotyczy żądanie organu), mimo że bank w informacjach przekazywanych fiskusowi ma je usuwać.

Ministerstwo Gospodarki:

Konieczność poszerzenia zakresu informacji uzyskiwanych z instytucji finansowych nie została wystarczająco uzasadniona. Podobne dane mogą już pozyskać organy kontroli skarbowej, których zadaniem jest przede wszystkim ujawnianie przestępstw skarbowych.

Blokowanie rachunków bankowych

Propozycja Ministerstwa Finansów:

Organy kontroli skarbowej mają dostać dodatkowe uprawnienie do blokowania rachunków bankowych w związku z podjętym postępowaniem przygotowawczym wobec podmiotów występujących o nienależny – ich zdaniem – zwrot podatku bądź nieodprowadzających VAT lub akcyzy.

Blokada następowałaby w drodze postanowienia na czas nie dłuższy niż 3 miesiące.

Opinie:

Rządowe Centrum Legislacji:

To instytucja nieznana, nie ma jej w żadnej ustawie – w przeciwieństwie do zabezpieczenia, które jest ustanawiane do pewnej wysokości;

Nie ma potrzeby wprowadzania takiej regulacji, gdyż przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują możliwość zabezpieczenia należności organów podatkowych poprzez zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych;

Propozycja może narazić Skarb Państwa na odpowiedzialność odszkodowawczą, gdyby blokada była nieuzasadniona, a firma poniosła szkody;

Przekazanie generalnemu inspektorowi kontroli skarbowej prawa do blokady rachunku, gdy powziął on pewne uprawdopodobnione informacje o uszczupleniu należności publicznoprawnej narusza prawo do prywatności określone w art. 47 konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 kwietnia 2000 r. (sygn. akt K 15/98) uznał, że musi być realizowana zasada proporcjonalności między stopniem zagrożenia fiskalnego a konstytucyjnym nakazem ochrony życia prywatnego. A propozycja MF może naruszać omawiane zasady;

Blokada oznaczałaby całkowite pozbawienie posiadacza rachunku prawa do posługiwania się nim, co z kolei uniemożliwiłoby mu prowadzenie działalności gospodarczej. Także w ocenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego sankcja może sparaliżować działalność przedsiębiorców, w tym beneficjentów środków europejskich, a co za tym idzie źle wpłynąć na realizację projektów współfinansowanych z funduszy UE.

Ministerstwo Gospodarki:

Propozycja znacznie pogarsza sytuację finansową kontrolowanych, istotnie zwiększa ryzyko ich upadłości w trakcie kontroli i podważa zasadę wstrzymywania egzekucji do czasu uprawomocnienia się decyzji podatkowej.

Udostępnianie informacji fiskusowi

Propozycja Ministerstwa Finansów:

Organy administracji publicznej, państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będą musiały nieodpłatnie udostępniać organom podatkowym informacje istotne dla prawidłowego określenia lub ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego.

Opinie:

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:

Analogiczny obowiązek powinien być nałożony również na organy podatkowe. Bo dziś organy prowadzące postępowania, np. w sprawie wpłat na PFRON, mają utrudniony dostęp do informacji posiadanych przez administrację skarbową.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji:

Propozycja znacząco zwiększa uprawnienia organów podatkowych do czerpania informacji za pomocą bardzo szerokiej klauzuli „gdy możliwe jest uszczuplenie należności podatkowych, unikanie lub uchylanie się od opodatkowania”;

Zmianie nie towarzyszą odpowiednie środki zabezpieczające interes obywateli, nie ma więc gwarancji, że narzędzie nie będzie nadużywane.

Kontrole podatkowe bez zapowiedzi

Propozycja Ministerstwa Finansów:

Urzędnicy będą mogli bez zapowiedzi złożyć wizytę przedsiębiorcy, by sprawdzić, czy jako zarejestrowany podatnik VAT faktycznie prowadzi działalność gospodarczą i dokonuje transakcji krajowych i międzynarodowych;

Kontrola bez zawiadomienia będzie mogła też objąć podatnika, który zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej;

Bez uprzedniej zapowiedzi urzędnicy przyjdą z wizytą również wtedy, gdy badając stan zatrudnienia, będą chcieli skontrolować, jak przedsiębiorca wywiązuje się z obowiązków płatnika.

Opinie:

Rządowe Centrum Legislacji:

Kontrola legalności zatrudnienia pozostaje poza właściwością organów podatkowych;

Dodawanie kolejnych przypadków do katalogu zawierającego wyjątki od zasady zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej wymagałoby szczegółowego uzasadnienia w świetle ustawy o działalności gospodarczej.