Mediacja w sądach administracyjnych to prawie martwa instytucja. W 2009 roku w wojewódzkich sądach administracyjnych wszczęto tylko 21 postępowań mediacyjnych i tylko 3 z nich zakończyły się sukcesem. Dla porównania w pierwszym roku obowiązywania tej instytucji, tj. 2004, kompromis udało się osiągnąć aż w 170 sprawach (na 679 postępowań).

Obowiązująca procedura

Mediacja to stosunkowo nowa instytucja postępowania sądowo-administracyjnego. Wprowadzono ją w 2004 roku w związku z reformą sądownictwa administracyjnego. Celem mediacji jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa.

– W trakcie mediacji skarżący i organ administracji, pod przewodnictwem sędziego lub referendarza sądowego, dokonują ustaleń co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy – wyjaśnia Dariusz Malinowski, doradca podatkowy, partner w KPMG.

W ocenie eksperta, brak zainteresowania mediacją wynika bezpośrednio z charakteru samego postępowania administracyjnego. Po przeprowadzeniu postępowania w dwóch instancjach, gdzie przez cały czas ścierają się stanowiska podatnika i fiskusa, możliwość osiągnięcia porozumienia w drodze mediacji jest znikoma.

– Zazwyczaj, gdyby skarżący i organ mieli dojść do porozumienia, to miałoby to miejsce już na etapie postępowania administracyjnego – uważa Dariusz Malinowski.

Ekspert zwraca też uwagę na różnice między mediacją w prawie cywilnym i administracyjnym. Co do zasady w sprawach cywilnych strony sporu dopiero przed sądem po raz pierwszy mają możliwość przedstawienia swoich racji i wymiany poglądów w zorganizowanych ramach postępowania sądowego. Z tego powodu mediacja w postępowaniu cywilnym może stać się skutecznym, alternatywnym sposobem rozstrzygnięcia zaistniałego sporu. Zwłaszcza że sprawy w sądach cywilnych ciągną się latami. W sprawach administracyjnych jest odwrotnie.

Brak zaufania

Sądy zauważają, że skarżących charakteryzuje ograniczone zaufanie do mediacji. Potwierdza to Michał Grzywacz, radca prawny, doradca podatkowy w Kancelarii Radców Prawnych Grzywacz, Zawada w Warszawie. Podatnicy nie mają zaufania do organów podatkowych na każdym etapie postępowania.

– Jeżeli w ocenie podatnika decyzja, którą otrzymał, jest rażąco sprzeczna z obowiązującym prawem, to jest przekonany, że na etapie postępowania sądowego osiągnie znacznie więcej niż w toku samej mediacji – tłumaczy Michał Grzywacz.