Naczelny Sąd Administracyjny wydał w tym roku kilka kluczowych dla podatników uchwał, które miały ostatecznie rozwiać wątpliwości interpretacyjne. Niestety – jak przyznają eksperci – część spraw powinna zostać ponownie rozpatrzona, bo uchwały nie tylko nie odpowiedziały na wszystkie pytania, ale zrodziły nowe wątpliwości. Najbardziej kontrowersyjna dotyczyła abonamentów medycznych.

W nadchodzącym roku sędziowie znów będą mieć ręce pełne pracy. Rozbieżności jest wiele, a rolą uchwał wydawanych przez NSA jest ich jasne rozstrzygnięcie.

Podatki dochodowe

W 2011 r. orzeczeniem, na które najbardziej czekali podatnicy, było opodatkowanie pakietów medycznych dla pracowników. NSA, orzekając w pełnym składzie Izby Finansowej (sygn. akt II FPS 7/10), podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i przyznał rację fiskusowi – od takich świadczeń pracodawcy jako płatnicy powinni odprowadzać podatek. Sąd uznał, że cenę zakupu przez pracodawcę pakietu usług medycznych należy podzielić przez liczbę osób uprawnionych do korzystania z tych usług.

– Można się spodziewać, że przyjęcie uchwały tej treści ugruntuje obecną niekorzystną praktykę fiskusa, rozszerzając ją m.in. na udostępnienie pracownikowi transportu do zakładu pracy, ale także uczestnictwo w imprezach integracyjnych – uważa Magdalena Szmulewska-Wich, doradca podatkowy, dyrektor w dziale doradztwa podatkowego Deloitte w Poznaniu.

Z treścią uchwały nie zgodziło się 8 sędziów. Złożyli oni zdania odrębne, co dodatkowo wzmogło i tak gorące komentarze i dyskusje wśród pracodawców, pracowników i ekspertów.

W tym roku NSA wydał również ważną uchwałę dla przedsiębiorstw, które zamierzają wejść na giełdę, w tym na rynek NewConnect, przeznaczony dla mniejszych spółek. W uchwale z 24 stycznia 2011 r. (sygn. akt II FPS 6/10) NSA uznał, że do kosztów podatkowych nie można zaliczyć wydatków bezpośrednich. Będą to opłaty notarialne czy inne konieczne dla dopuszczenia akcji do obrotu oraz opłaty za publikację. Kosztem będą natomiast te wydatki, które stanowią koszty ogólne funkcjonowania spółki kapitałowej, np. usługi doradztwa.

– Rozstrzygnięcie takie trudno uznać za w pełni satysfakcjonujące dla podatników. Decydując się jednak na uznanie całości wydatków za koszty, należy liczyć się ze zwiększonym ryzykiem sporu z organami podatkowymi – ostrzega Magdalena Szmulewska-Wich.

Dla podatników wykorzystujących w prowadzonej działalności dotacje unijne ważne będzie jednolite stanowisko NSA w zakresie zwolnienia takich kwot z podatku dochodowego, które podlegały prefinansowaniu ze środków publicznych. Według NSA (np. sygn. akt II FSK 1114/10) zasada prefinansowania nie ma wpływu na zwolnienie, ponieważ pierwotnym źródłem środków jest budżet UE. Dotyczy to również odsetek od tych środków ulokowanych w banku.

Rozliczenia VAT

Sprawą, która budziła ogromne zainteresowanie, było opodatkowanie sprzedaży działek rolnych. NSA, biorąc pod uwagę orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 września 2011 r (C-180/10 i C-181/10), konsekwentnie uznaje, że sprzedaż działek, która mieści się w zarządzie majątkiem prywatnym i która nie ma charakteru czynności handlowych w zakresie profesjonalnego obrotu nieruchomościami, nie podlega VAT (np. sygn. akt I FSK 1289/10, czy I FSK 13/11). Właściciele działek mają więc szanse na odzyskanie podatku, jeśli ten wcześniej zapłacili.

W innej uchwale z 24 października 2011 r. (sygn. akt I FPS 2/11) NSA uznał, że sprzedaż udziału we współwłasności budynku, tak jak i udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu należy rozliczać jak dostawę towaru.

Karolina Gierszewska, ekspert podatkowy w ECDDP, przypomina, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów i interpretacjach podatkowych istniały wątpliwości co do ustalenia, czy sprzedawany udział mieści się w definicji towaru (co umożliwiało zastosowanie zwolnienia z podatku), czy też stanowi świadczenie usług – zbycie praw majątkowych (co z kolei powodowało każdorazowo opodatkowanie podstawową 23-proc. stawką VAT).

Ostatnio NSA podjął uchwałę (z 24 października 2011 r., sygn. akt I FPS 9/10) dotyczącą rozliczenia według tzw. proporcji. Sąd uznał, że przepisy, które nakazują odliczać podatek naliczony proporcją, mają zastosowanie tylko do czynności zwolnionych z podatku.

Według Karoliny Gierszewskiej w przypadku podatku naliczonego wynikającego z wydatków związanych tylko z czynnościami opodatkowanymi oraz z czynnościami niepodlegającymi podatkowi (których nie da się jednoznacznie przypisać do jednej z tych kategorii czynności) podatnik nie stosuje odliczenia częściowego wedle proporcji, lecz odliczenie pełne.