Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2011 r. (sygn. akt I FSK 1212/10, prawomocny) jest zgodny ze stanowiskiem fiskusa. Potwierdza, że wynagrodzenie za umorzenie udziałów w spółce kapitałowej w postaci niepieniężnej powinno być opodatkowane VAT.

Jest to jednak pierwsze takie orzeczenie NSA w tej kwestii. Do tej pory sprawy te były na wokandzie sądów wojewódzkich, które nie zgadzały się z poglądem organów podatkowych. W ocenie sądów pierwszej instancji, jeśli spółka wypłaca wspólnikowi wynagrodzenie za umorzenie udziałów w postaci rzeczowej, tj. wydaje wspólnikowi część swojego majątku, to nie jest to dostawa towarów i nie występuje tu VAT. To pozwalało sądzić, że wykształciła się korzystna dla podatników linia orzecznicza. Jednak NSA orzekł inaczej i przyznał rację fiskusowi.

To bardzo ważny wyrok dla spółek kapitałowych, których w Polsce jest blisko 270 tys. Wynagrodzenie w postaci rzeczowej stanowi z jednej strony alternatywę dla kredytu bankowego, z którego można by sfinansować (zamiast pożyczonej gotówki) umorzenie, a z drugiej pozwala zachować kontrolę nad majątkiem w kręgu udziałowców.

Zmiana stanowiska

Jeszcze do 2009 r. organy podatkowe przy operacji umorzenia udziałów w spółkach nie nakazywały naliczania VAT. Takie interpretacje wydał m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (24 czerwca 2009 r., nr IPPP1-443-479/09-2/MP) czy dyrektor IS w Poznaniu (21 grudnia 2009 r., nr LPP1/ 443-1246/09-4/BP).

Jak mówi Filip Siwek, doradca podatkowy w Kancelarii Prawnej Skoczyński Wachowiak Strykowski, na tej podstawie wydawało się oczywiste, że VAT nie występuje, bo nie ma dostawy. Zapobiegliwi przedsiębiorcy mimo wszystko występowali o interpretacje, aby to potwierdzić. Ku ich zaskoczeniu organy uznały jednak, że VAT ma być. W ten sposób sprawy trafiły do sądów pierwszej instancji, które zaczęły uchylać niekorzystne interpretacje fiskusa.

Przykładowo taką interpretację wydał dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu (8 października 2010 r., nr ILPP1/ 443-766/10-2/NS).

– Teraz po wyroku NSA nastąpił zwrot i stanowisko organów może okazać się akceptowane także przez sądy wojewódzkie – dodaje Filip Siwek.

Dostawa towarów

Problem związany jest z tym, że przepisy podatkowe wprost nie określają, że np. wydanie nieruchomości za umorzenie udziałów jest odpłatną dostawą towarów. Takie też stanowisko przyjęła spółka, w sprawie której orzekł NSA.

W tej sprawie w zamian za umorzenie udziałów miały zostać przekazane udziałowcowi m.in. grunty, budynki i ich wyposażenie. We wniosku o interpretację podatkową spółka stwierdziła, że jeśli bezspornie przyjmuje się, że czynność umorzenia udziałów w zamian za gotówkę nie podlega VAT, to również analogicznie umorzenie w zamian za wynagrodzenie rzeczowe jest nieopodatkowane.

Z tym nie zgodził się minister finansów. Przyznał wprawdzie, że umorzenie udziałów za wynagrodzeniem nie podlega VAT, ale przekazanie wspólnikowi (udziałowcowi) – wynagrodzenia za umorzone udziały w postaci składników majątkowych już jest opodatkowane. Wynika to z tego, że skutkiem takiej operacji jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarami przez spółkę na rzecz wspólnika. A według przepisów ustawy o VAT dostawa towaru oznacza wszelkiego rodzaju rozporządzanie towarem (nie tylko sprzedaż, lecz także przeniesienie własności).