Każdy podmiot użytkujący zasoby środowiska obowiązany jest do ponoszenia odpowiedzialności, w tym materialnej, za skutki zanieczyszczania i stwarzania zagrożeń dla środowiska. Kwestie opłat za korzystanie ze środowiska regulują przepisy ustawy z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.). Przepisy prawa ochrony środowiska nie przewidują podmiotowych zwolnień z opłat za korzystanie ze środowiska. Przepisów w zakresie ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska nie stosuje się w razie prowadzenia działań ratowniczych. Ponadto w art. 294, art. 296 i art. 297a ustawy – Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) określono szczególne przypadki zwolnień z opłat w zakresie poboru wody, wprowadzania ścieków oraz składowania odpadów.

Jedynym ogólnym kryterium zwolnienia z ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska jest kryterium określone w art. 289 ustawy p.o.ś., zgodnie z którym nie wnosi się opłat z tytułu korzystania ze środowiska, gdy półroczna wysokość opłaty nie przekracza kwoty 400 zł.

Stawki opłat za rok poprzedni podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, ogłaszanemu przez GUS.

W kwestii ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska stosuje się odpowiednio również przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.), przy czym uprawnienia organu podatkowego ma marszałek województwa. Przepisy art. 67 w rozdziale 7a dotyczącym ulg w spłacie zobowiązań podatkowych regulują kwestie odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na raty w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym.

W związku z przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej Polska musi realizować szereg priorytetowych zadań w zakresie ochrony środowiska, w tym przede wszystkim inwestycje dotyczące gospodarki wodno-ściekowej, ochrony powietrza i gospodarki odpadami. Gwarantem realizacji tych zadań jest skutecznie funkcjonujący, zintegrowany system finansowania ochrony środowiska, oparty w głównej mierze na funduszach ekologicznych, które gromadzą środki pochodzące z opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych. Środki funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej w coraz większym stopniu przeznaczane są również na współfinansowanie projektów realizowanych z udziałem środków pochodzących z Unii Europejskiej (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 8968).