U innych pomogło

Na to, że reforma podatku akcyzowego nie musi przynosić tylko negatywnych konsekwencji, wskazują przykłady innych państw europejskich. Od stycznia 2010 r. do stycznia 2013 r. aż 20 z 27 krajów Unii Europejskiej obniżyło stawkę procentową podatku akcyzowego, podwyższając jednocześnie stawkę kwotową.

W Niemczech – po zmianie stawki procentowej z 24,66 proc. na 21,94 proc. oraz podwyższeniu stawki kwotowej akcyzy w maju 2011 r. – zanotowano wyższe wpływy z akcyzy o niemal 1 mld euro w ujęciu całego 2011 r. Innym przykładem jest Wielka Brytania, gdzie stawka procentowa spadła z 24 proc. do 16,5 proc., a kwotowa wzrosła. Na skutek tej zmiany budżet tego kraju zanotował wpływ wyższy o 466 mln GBP w 2011 r. Na jeszcze bardziej radykalne cięcie decydowała się Szwecja w styczniu 2011 r. Obniżyła stawkę procentową z 39,2 proc. do 1 proc., podwyższyła stawkę kwotową i rząd uzyskał większe wpływy o 1,3 bilonów SEK.

W Polsce jest inaczej

Przeciwnicy obniżania akcyzy argumentują, że porównywanie Polski z innymi krajami nie jest właściwe, gdyż różni się ona nie tylko pod względem siły nabywczej, lecz także rodzaju produktów, które są u nas kupowane.

– W Polsce cena papierosów w porównaniu z siłą nabywczą jest znacznie wyższa niż w takich krajach jak Szwecja, Szwajcaria czy Niemcy. Zmiana struktury akcyzy spowodowałaby, że podwyżka opodatkowania produktów z najtańszego segmentu byłaby dwa razy wyższa niż w segmencie drogim. A to właśnie w segmencie najtańszych wyrobów obserwujemy największy odpływ konsumentów do szarej strefy – tłumaczy Marcin Wiktorowicz, dyrektor ds. regulacyjnych w British American Tobacco Polska.

Zdaniem zwolenników zmiany struktury doprowadziłaby ona do spłaszczenia się różnicy między tanimi i droższymi papierosami, a tym samym do zwiększenia dostępności tych ostatnich. Według nich błędem było i jest szacowanie, jak zmienią się ceny, gdyż podwyżka zależy też od marży, jaką obłożą swoje produkty producenci.

A o tym, że marże mają wpływ, można było się przekonać przy tegorocznych podwyżkach akcyzy, podczas których papierosy zdrożały w sumie o prawie 1 zł. To oznacza, że zyski trafiły do kieszeni firm, a nie do budżetu państwa.

Każde z rozwiązań ma więc swoich zwolenników i przeciwników. Jednak na jakieś trzeba będzie się zdecydować, jeżeli faktycznie wpływy do budżetu cały czas będą maleć.

– W naszej opinii zadziałała krzywa Laffera. Zbyt duże podwyżki akcyzy spowodowały odejście konsumentów do szarej strefy. Bo mimo że Polska ma okres przejściowy do końca 2017 r. na osiągnięcie 90 euro dla 1 tys. sztuk papierosów, to już teraz jesteśmy na poziomie 87,5 euro – mówi Grażyna Sokołowska, dyrektor ds. korporacyjnych i prawnych w Imperial Tobacco Polska. Kolejna podwyżka spowoduje tylko osiągnięcie zakładanego przez Unię poziomu.

Nowy pomysł, o którym coraz głośniej jest w branży, polega na zwolnieniu tempa podwyżek akcyzy minimalnej, a nawet zamrożeniu jej na co najmniej dwa lata, kiedy to siła nabywcza konsumentów oraz nastroje związane z kryzysem będą w większym stopniu odpowiadać cenom papierosów.

Trzeba też podjąć zdecydowane działania zmierzające do ograniczenia przemytu i nielegalnej produkcji. Szczególnie że w 2012 r. służby odnotowały spadek zatrzymań przemytników o ponad 13 proc. Na każdej nielegalnej paczce budżet traci ponad 9 zł.

Skutki agresywnej polityki podatkowej w innych krajach
● Litwa

Dochody budżetu spadły w 2010 r. o ponad 20 proc. Wpływy zmalały bowiem w tym czasie do 548,84 mln litów z 687,2 mln litów w 2009 r.
● Łotwa

Dochody w latach 2008–2010 spadły o 37,2 proc., ze 143,1 mln łatów w 2008 r. do 113,5 mln łatów w 2009 r. oraz 89,88 mln łatów w 2010 r.
● Bułgaria

Dochody z akcyzy spadły o 15,5 proc. z 1,764 mld lewów w 2009 r. do 1,492 mld lewów w 2010 r.
● Czechy

Dochody z akcyzy w latach 2007–2010 zmalały o 9,7 proc., w 2007 r. wyniosły 45,887 mld koron, z kolei w 2010 r. były na poziomie 41,433 mld koron.
● Estonia

Spadek dochodów z podatku akcyzowego o 15,4 proc. z 2,051 mln koron w 2009 r. do 1,735 mln koron w 2010 r. (Euro Estonia przyjęła w 2011 r.).
● Irlandia

Spadek dochodów z akcyzy o 4,7 proc., w 2009 r. wyniosły one bowiem 1201,93 mln euro, a w 2010 r. 1145,19 mln euro.
● Węgry

Spadek dochodów z akcyzy o 24,1 proc., z 280,2 mld forintów w 2009 r. do 212,5 mld forintów w 2010 r.