Problem związany z ustaleniem prawidłowej podstawy opodatkowania od przekształceń spółek wynika z regulacji obowiązujących przed 2009 rokiem. Do tamtego roku przekształcenie spółek na podstawie przepisów kodeksu spółek handlowych podlegało podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC) jako zmiana umowy spółki. Podatek wynosił 0,5 proc. Przy ustalaniu właściwej podstawy opodatkowania w niektórych spółkach dokładnej analizy wymagało wiele aktów notarialnych związanych z określeniem kwot wkładów do spółek czy zmianami wartości kapitału zakładowego.

Obecnie w związku z nowelizacją przepisów podatkowi nie podlegają umowy spółki i ich zmiany, które związane są z łączeniem spółek kapitałowych.

Podstawa opodatkowania

Zgodnie z przepisami ustawy o PCC (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do końca 2008 roku za zmianę umowy spółki uważano m.in. przekształcenie, podział lub łączenie spółek (także kapitałowych), jeżeli ich wynikiem było zwiększenie majątku spółki lub podwyższenie kapitału zakładowego. Podstawę opodatkowania stanowiła wartość majątku wniesionego do spółki lub wartość kapitału zakładowego.

Filip Siwek, szef departamentu podatkowego w Kancelarii Prawnej Skoczyński Wachowiak Strykowski, zauważa, że zgodnie z tym przepisem obliczenie wysokości podatku wydawało się nieskomplikowane i od kwoty podwyższenia kapitału zakładowego w spółce przejmującej lub kwoty kapitału zakładowego w spółce nowo zawiązanej pobierano 0,5-proc. podatek.

W przypadku połączeń podatek był pobierany przez notariusza podczas sporządzania aktu notarialnego dotyczącego połączenia.

– Pobierając podatek, notariusze mogli nie mieć wystarczających danych pozwalających na pobranie niższej kwoty – dodaje Filip Siwek.

Mariusz Unisk, doradca podatkowy w Instytucie Studiów Podatkowych Modzelewski i Wspólnicy, podkreśla, że na gruncie nieprecyzyjnego poprzedniego brzmienia przepisów „wartość majątku wniesionego do spółki” należało odnosić jako podstawę opodatkowania wyłącznie do spółki osobowej, a „wartość kapitału zakładowego” jako podstawę opodatkowania spółki kapitałowej powstałej w wyniku przekształcenia lub połączenia.

Marek Kolibski, doradca podatkowy, radca prawny, wspólnik w kancelarii KNDP, podkreśla, że jeśli przejęcie było zrównane ze zmianą umowy spółki, to podstawę opodatkowania stanowiła wartość kapitału zakładowego, o którą był podwyższany kapitał zakładowy spółki przejmującej (przy połączeniu w drodze przejęcia przez istniejącą spółkę) lub spółki nowo zawiązanej (przy połączeniu przez zawiązanie nowej spółki).

Aby uniknąć podwójnego opodatkowania kapitału zakładowego przejmowanej spółki, do końca 2008 roku istniał mechanizm wyłączenia z podstawy opodatkowania wartości kapitału zakładowego spółki przejmowanej.