Szczególna czujność

Należy szczególnie uczulić swoją uwagę na koniec roku finansowego, gdyż wówczas następuje kumulacja oszukańczych metod, aby spełnić oczekiwania inwestorów, analityków giełdowych, a co najgorsze właścicieli.

Zmniejszenie zadłużenia to też przykład nieograniczonej kreatywności. Można w pasywach bilansu aktywować leasing, który skutecznie zmniejszy zadłużenie. Wiele firm ucieka się do tej metody, ukrywając w ten sposób swoją niewypłacalność albo zbyt niski wskaźnik płynności bieżącej. Aby zadowolić akcjonariuszy, wykazuje się przychody operacyjne jako zysk, który nie ma miary w pieniądzu, a jest wyłącznie na papierze.

Jak widać, możliwości jest wiele, każdy z przypadków należy rozszerzyć i omówić szczegółowo. Powiedzenie Polak potrafi można dzisiaj zamienić na Księgowość potrafi, dlatego też kreatywni Bobo są dzisiaj prawą ręką zarządów, którzy chociażby w ten sposób chcą zwiększyć swoje notowania u właścicieli.

Lekarstwo na zło

Jak pokazują powyższe przykłady, gdy okazało się, że Enron i Andersen to nie jedyne przypadki, nastąpiła szybka reakcja amerykańskiego Kongresu. Tak samo szybko zareagowali Brytyjczycy. W Stanach Zjednoczonych Kongres i Senat przyjęły ustawę autorstwa senatora Paula Sarbanesa i reprezentanta Oxley’a, która w sposób szczegółowy określa, co wolno, a czego nie wolno robić w działalności przedsiębiorstw. Jednak jest ona na tyle obszerna i interesująca, że przedstawienie jej podstawowych założeń wymaga gruntownego opracowania. Jako przykład chciałabym tylko nadmienić, że powołała ona nowe ciało nadzorcze, jakim jest Public Company Accounting Oversight Board, którego zadaniem jest ustalenie reguł i standardów audytu oraz nadzór nad spółkami notowanymi na nowojorskiej giełdzie. Ustawa ta, co najważniejsze, wprowadza zasadę pięcioletniej rotacji firm audytorskich, aby zapobiec nadmiernej przyjaźni.

Ustawa wprowadza również szerokie zmiany w prawie karnym, które umożliwiają stawianie przed sądem za celowe fałszowanie danych, niszczenie dokumentów lub ich ukrywanie, karę pozbawienia wolności do lat 20.

Szczegółowość tej ustawy wywołała wielki opór, gdyż do tej pory w Stanach Zjednoczonych obowiązywała zasada To co nie jest zabronione, jest dozwolone. Gdy znikła zasada przyzwoitości, a zysk zastąpił moralność, Bobo rozkoszowali się wszechwładną wolnością. Jak teraz będą funkcjonować, gdy wszystkie kraje powoli zaostrzają w tym względzie przepisy kontroli? Jak poradzą sobie w świecie zakazów?

Brytyjski ACCA postuluje powrót do etyki w biznesie, gdyż inaczej nawet najbardziej szczegółowe prawa i zapisy prędzej czy później będą omijane.

Życie po Enronie stało się bogate nie tylko w wielkie debaty, lecz także stało się elementem programów edukacyjnych renomowanych uczelni biznesowych. Nową zasadą wpajaną adeptom rachunkowości na uczelniach amerykańskich i brytyjskich jest hasło Greed is not good any more, co oznacza, że Chciwość nie jest już dobrem.
Historia Andersena, firmy audytorskiej i konsultingowej, nauczyła nas, że problemy z uczciwością mają również ci, którzy na tej uczciwości i jej badaniu zarabiają.

Codzienna praktyka

W praktyce jest jednak o wiele gorzej niż w teorii. Wszystkie duże przedsiębiorstwa mają kodeksy postępowania, wewnętrzne regulacje określające zasady działania, nakazujące troskę o wszystkich interesariuszy i promujące uczciwość.

W naszym kraju niestety nie ma nawet kodeksów postępowania, które obowiązywałyby wszystkie przedsiębiorstwa, zwłaszcza giełdowe. Tempo transformacji sprzyjało rozwojowi kultury szybkiego drobienia się czy nawet błyskawicznego działania. W dodatku zmieniające się w zastraszającym tempie zarządy spółek, w zależności od układów politycznych, bez lub przy współpracy Urzędu Ochrony Państwa, nie czują odpowiedzialności za swoje działania, a polegają na dojściach i układach. Nie jest tajemnicą, że często kumoterstwo i pomoc kolegi z ministerstwa obniża koszty transakcji bardziej skutecznie niż rzetelne przygotowanie się do przetargu. Największą rolę, prawie na każdym kroku, odgrywa korupcja, która działa jednak krótkoterminowo. W długim horyzoncie czasu etyczne zachowanie w biznesie jest bardziej opłacalne. Dzisiaj na nowo zaczyna liczyć się reputacja przedsiębiorstwa. Aby przywrócić zaufanie do rynku, ważniejsze od wielomilionowego zysku jest zdecydowane działanie w celu uspokojenia spanikowanych inwestorów czy wścibstwa kontrolerów finansowych.

W Polsce dopiero w 2002 roku Wiesław Rozłucki ogłosił przyjęte przez radę i zarząd giełdy zasady ładu korporacyjnego dla spółek notowanych na giełdzie. Zapowiedział również powołanie Sądu Rynku Kapitałowego.

Powtarzając za słowami Fredericka Hayecka, że nie ma rynku bez rozliczania się za swoje czyny i odpowiedzialności, należy wierzyć, że kiedy na rynku wystąpi popyt na uczciwość i przejrzystość działań, na normy ładu korporacyjnego, to menedżerowie szybko przyswoją sobie te zasady, a Bobo nie będą im już potrzebni.