Temat finansowania przedsiębiorstw poprzez pożyczki udzielane przez ich udziałowców (akcjonariuszy) od dawna cieszy się zainteresowaniem władz podatkowych nie tylko w Polsce, ale również w innych krajach Unii Europejskiej. Obawiając się nadmiernego dofinansowania dłużnego podatników przy jednoczesnym utrzymywaniu ich kapitałów na niskim poziomie, wprowadzono do systemu podatkowego regulację ograniczającą to zjawisko, potocznie zwaną niedostateczną (cienką) kapitalizacją. Celem jest ograniczenie możliwości uznania za koszty podatkowe odsetek od pożyczek udzielonych przedsiębiorstwom przez ich właścicieli, o ile nie wyposażyli oni spółek w wystarczający, zdaniem fiskusa, kapitał.

Firmy na cenzurowanym

Zgodnie z rządowym projektem zmian w przepisach (projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych ustaw) zjawisko niedostatecznej kapitalizacji analizowane będzie w odniesieniu do szerszego niż dotąd kręgu podmiotów. Jeśli przepisy wejdą w życie, ograniczeniom wynikającym z niedostatecznej kapitalizacji będą podlegać:

• pożyczki udzielone spółce przez podmiot/podmioty posiadające bezpośrednio oraz pośrednio nie mniej niż 25 proc. udziałów (akcji) w tej spółce;

• pożyczki udzielone przez spółkę siostrę, jeżeli w obu spółkach (tj. pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy) ten sam udziałowiec posiada bezpośrednio oraz pośrednio nie mniej niż 25 proc. udziałów (akcji).

Dotychczas ograniczeniom wynikającym z niedostatecznej kapitalizacji podlegały pożyczki udzielone przez udziałowców posiadających jedynie bezpośrednie udziały (we wspomnianej wysokości co najmniej 25 proc.), jak również pożyczki udzielone spółce przez spółkę siostrę, jeżeli w obu spółkach ten sam udziałowiec posiadał bezpośredni udział wynoszący co najmniej 25 proc. W praktyce więc podatnicy unikali ograniczeń, zaciągając pożyczkę od podmiotu z grupy, który nie był ich bezpośrednim udziałowcem. Stąd m.in. rządowa propozycja rozszerzenia kręgu podmiotów objętych restrykcjami wynikającymi z przepisów o cienkiej kapitalizacji.

W kontekście rozważanych zmian istotne jest ustalenie powiązań pośrednich. W tym celu rządowy projekt odwołuje się do przepisów o cenach transferowych, zgodnie z którymi jeżeli jeden podmiot posiada określony udział w drugim, a drugi w trzecim, to niższa wartość wskazuje pośredni udział pierwszego podmiotu w trzecim.

Rządowy projekt przewiduje również rozszerzenie definicji pojęcia „pożyczka”. Zgodnie z projektem ustawy przez pożyczkę rozumieć należałoby także kredyt, emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Pojęcie pożyczki nie obejmuje natomiast pochodnych instrumentów finansowych. Ponadto projekt zmian wprowadza definicję odsetek. Przez odsetki należałoby rozumieć również opłaty, prowizje i premie ponoszone przez spółkę w związku z korzystaniem z otrzymanej pożyczki.