Konkursy na stanowiska naczelników urzędów skarbowych (US) oraz dyrektorów izb skarbowych czy urzędów kontroli skarbowej (UKS) to pięta achillesowa administracji podatkowej. Rekordziści, a jest ich dwóch, pełnią obowiązki (p.o.) naczelnika urzędu od 2006 r. Zdaniem ekspertów od prawa pracy taka sytuacja, jeśli nawet nie oznacza złamania przepisów, to świadczy o ich obchodzeniu.

– Powoływanie p.o. jest plagą w administracji publicznej – uważa dr Stefan Płażek, adwokat, adiunkt na Uniwersytecie Jagiellońskim. – A jest to tryb szczególny. Powinien być stosowany wyjątkowo po to, by wyłonić najlepszego kandydata, czy to w drodze konkursu, czy naboru. Tymczasem wyjątek zastąpił regułę.

Jak wybrać kandydata

O tym, jak należy wyłaniać kandydatów na stanowiska naczelnika US i dyrektora izby, mówi ustawa o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1267 z późń. zm.). Przebieg konkursu na dyrektora urzędu kontroli skarbowej określa ustawa o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214). Jednak nawet wygranie konkursu nie gwarantuje powołania. Zgodnie z przepisami minister finansów nie musi brać pod uwagę kandydatów wyłonionych w ten sposób, jeśli żaden z nich nie gwarantuje obiektywnego wypełniania obowiązków.

Z kolei do czasu powołania wyłonionego w konkursie dyrektora lub naczelnika minister ma prawo wyznaczyć osobę pełniącą obowiązki (art. 5 ust. 5c ustawy o urzędach i izbach skarbowych). Może też powołać wybraną przez siebie osobę na stanowisko dyrektora lub naczelnika, jeżeli dwa kolejne konkursy nie doprowadziły do wyłonienia kandydatów albo gdy nie gwarantują oni obiektywnego wypełniania obowiązków (art. 5 ust. 5f). Bardzo podobne są przepisy dotyczące UKS.

Ani jedna, ani druga ustawa nie mówi jednak, jak długo można być pełniącym obowiązki naczelnikiem czy dyrektorem. Z danych, jakie otrzymaliśmy z izb skarbowych, wynika, że 15 z 16 dyrektorów jest p.o. Niektórzy już od 2008 r. Także 42 urzędami skarbowymi kierują p.o. naczelnicy. Jeśli chodzi o resztę (mamy 400 urzędów skarbowych), nie wiadomo, ilu wygrało konkurs i zostało powołanych, a ilu mianowano poza konkursem. Ministerstwo nie publikuje danych na ten temat.

Jeśli chodzi o urzędy kontroli skarbowej (jest ich 16), ich rzecznicy albo odsyłali nas po informacje do MF, albo nieprecyzyjnie odpowiadali na pytania. Ustaliliśmy tylko, że poza konkursem mianowani zostali dyrektorzy UKS w Gdańsku (nie brał nawet udziału w konkursie), Katowicach, Łodzi i Rzeszowie.

Nie uzyskaliśmy wyjaśnień MF na temat sytuacji w administracji podatkowej. Ministerstwo poinformowało jedynie, że w 2012 r. przeprowadzone zostały konkursy na dyrektorów IS w Białymstoku, Kielcach i Katowicach. 29 listopada 2012 r. został ogłoszony drugi konkurs na stanowisko dyrektora izby w Białymstoku. Ogłoszono też konkursy na stanowiska dyrektorów w 11 izbach skarbowych w Bydgoszczy, Gdańsku, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i we Wrocławiu. Trwają prace nad ich przeprowadzeniem.

Trudno wśród przedstawicieli administracji podatkowej znaleźć rozmówców, którzy pod nazwiskiem powiedzieliby, jak w praktyce wyglądają konkursy i dlaczego często nie przynoszą rozstrzygnięć.

– Nikt nie wystartuje w konkursie, w którym uczestniczy p.o. naczelnik czy dyrektor. Niektórzy po prostu boją się o konsekwencje. Czasem też nie wierzą, że wynik nie jest z góry przesądzony – komentuje jeden z inspektorów skarbowych.