Od wczoraj (11 stycznia 2011 r.) jednostki samorządu terytorialnego mogą zdecydowanie łatwiej przejmować na własność albo uzyskiwać prawo użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z usytuowanymi na niej budynkami dworców kolejowych w celu wykonania remontu tych dworców. W zamian za przekazaną nieruchomość wygasną zobowiązania PKP SA wobec gminy z tytułu podatku od nieruchomości.

Dworcowe inwestycje

Władze samorządowe muszą pamiętać o tym, że PKP jest spółką prawa handlowego i dysponuje swoim majątkiem według własnego uznania. Nie ma więc obowiązku przekazania dworca kolejowego gminie w momencie, gdy wystąpi ona z takim żądaniem. W całym kraju Polskiej Koleje Państwowe dysponują ponad dwoma tysiącami małych i średnich dworców kolejowych. Trudna sytuacja ekonomiczna PKP, a także skomplikowanie procesów restrukturyzacji kolei sprawiły, że w planach przedsiębiorstwa pojawiło się stworzenie usystematyzowanej strategii handlowej wobec obiektów dworcowych, dzięki której bardziej skuteczne stanie się poszukiwanie partnerów dla inwestowania w nowy wizerunek dworców. PKP nie zdecyduje się raczej na przekazanie w ręce samorządu około 100 największych dworców położonych w dużych aglomeracjach.

Współpraca PKP z samorządami gmin dotycząca wspólnych modernizacji małych i średnich dworców kolejowych oraz ich przekazywania samorządom trwa od 2006 roku, jednak problemem był brak przepisów, które określiłyby jasno, na jakich zasadach powinno się to odbywać. Samorządy mogą wykorzystać grunty kupione od PKP i sąsiadujące z dworcami. Małe dworce kolejowe są atrakcyjną ofertą ze względu na swoje położenie w centrach miast, wielofunkcyjność i duże możliwości adaptacji na różne cele: zakłady opieki zdrowotnej, domy kultury, supermarkety, restauracje, posterunki straży miejskiej. Do tej pory nowych właścicieli znalazło już ponad sto dworców kolejowych, jednak starania o przejęcie wymagających zazwyczaj pilnego remontu obiektów czyni obecnie co najmniej kilkaset gmin.

Wniosek gminy

Obowiązująca od 11 stycznia 2011 r. nowelizacja ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe oraz niektórych innych ustaw daje PKP SA wprost możliwość przeniesienia w drodze umowy na jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z usytuowanymi na niej budynkami dworców kolejowych. Przewłaszczenie może nastąpić jedynie w granicach niezbędnych do prawidłowego korzystania z objętych transakcją gruntów i budynków.

Zgodnie z nowymi przepisami przeniesienie własności odbywa się na wniosek zainteresowanej gminy lub innej jednostki samorządu. Na dokonanie transakcji potrzebna jest dodatkowo zgoda ministra właściwego do spraw transportu (obecnie ministra infrastruktury).

Wniosek jednostki samorządu terytorialnego powinien zawierać oświadczenie jej władz o przyjęciu zobowiązania do wykonania, w określonym terminie, przebudowy lub remontu dworca kolejowego. Gmina musi także umownie zobowiązać się do zapewnienia spółkom prowadzącym działalność w zakresie kolejowych przewozów pasażerskich możliwości i warunków obsługi przewozu osób, w szczególności pomieszczeń poczekalni, kas biletowych i parkingów, a także pomieszczeń dla urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego i ich obsługi.

Umowa pomiędzy PKP a jednostką samorządu powinna precyzyjnie określać termin i zakres przebudowy lub remontu dworca kolejowego oraz zakres odpowiedzialności jednostki samorządu terytorialnego za niewykonanie przebudowy lub remontu w terminie.