Ulgę prorodzinną w rocznych zeznaniach podatkowych PIT-36 i PIT-37 mogą odliczać od podatku trzy grupy podatników. Są to osoby sprawujące w roku podatkowym władzę rodzicielską, opiekę prawną albo pełniące funkcję rodziny zastępczej. Oznacza to, że prawo do ulgi zostało uzależnione od sprawowania określonej formy opieki nad dzieckiem. Za każdy miesiąc jej wykonywania podatnicy mogą odliczyć 92,67 zł (maksymalnie za 12 miesięcy – 1112,04 zł).

Szczególne zasady obliczania miesięcznej kwoty ulgi zastosują podatnicy w przypadku, gdy forma opieki nad dzieckiem zmieniła się w danym miesiącu. W takiej sytuacji każdemu podatnikowi, tj. rodzicowi, rodzicowi zastępczemu lub opiekunowi, ulga przysługuje w tym miesiącu za każdy dzień sprawowania pieczy nad dzieckiem w wysokości 3,09 zł.

Odliczenie ulgi przez rodziców

Zasady odliczania w rocznych zeznaniach podatkowych ulgi prorodzinnej uregulowane zostały w art. 27f ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.). Pierwszą grupą podatników objętych preferencją są osoby, które w roku podatkowym wykonywały w stosunku do dziecka władzę rodzicielską, a zatem rodzice. Prawo do odliczenia przysługuje podatnikom, tak jak w latach ubiegłych, zarówno na dzieci własne, jak i przysposobione (adoptowane). W przypadku dzieci urodzonych lub przysposobionych w styczniu 2010 r. ulga będzie przysługiwała za pełne 12 miesięcy. W pozostałych przypadkach podatnicy, którzy zostali rodzicami w ubiegłym roku, odliczą ulgę tylko za te miesiące, w których wykonywali władzę rodzicielską, wliczając w to miesiąc urodzenia (przysposobienia) dziecka, np. dla dziecka urodzonego w listopadzie – za dwa miesiące.

Korzystanie z ulgi po rozwodzie

Obecne przepisy nie regulują szczególnych zasad odliczania ulgi przez rodziców,wobec których orzeczony został rozwód lub separacja. Takie odrębne regulacje obowiązywały jedynie w pierwszych dwóch latach funkcjonowania preferencji. Uzależniały one prawo do odliczenia od tego, z którym z rodziców dziecko zamieszkiwało.

W świetle dzisiejszych przepisów do rodziców rozwiedzionych lub będących w separacji należy stosować ogólne zasady odliczania ulgi, tj. za miesiące, w których wykonywali oni władzę rodzicielską. W praktyce jest to jedyny wymóg odliczania ulgi przez rodziców. Nie ma przy tym znaczenia, czy rodzice są małżeństwem, żyją w związku nieformalnym czy też sąd orzekł w stosunku do nich rozwód lub separację. Rodzice muszą natomiast pamiętać o jednej ważnej zasadzie, zgodnie z którą odliczenie dotyczy ich obojga. Kwotę ulgi odliczają w częściach równych lub dowolnych proporcjach przez siebie ustalonych.

Władza zawieszona lub ograniczona

Z przepisów ustawy o PIT wynika, że ulga prorodzinna nie przysługuje w przypadku pozbawienia władzy rodzicielskiej. Wyjaśnijmy, że władzy rodzicielskiej pozbawia sąd opiekuńczy w przypadku, gdy władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców. Ten rodzic, który władzy rodzicielskiej został pozbawiony, i pozbawienie to dotyczy całego roku podatkowego, nie ma prawa do ulgi.

Wątpliwości co do tego, który z rodziców korzysta z odliczenia, mogą się natomiast pojawić w sytuacji, gdy władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona. Zawieszenie władzy rodzicielskiej może orzec sąd opiekuńczy w razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Może ono być uchylone. Natomiast w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, w szczególności może powierzyć jej wykonywanie jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej, jej ograniczenie lub zawieszenie może być orzeczone także w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa.

Wątpliwości dotyczące stosowania ulgi w przypadku ograniczenia lub zawieszenia władzy rodzicielskiej wyjaśniło Ministerstwo Finansów, w odpowiedzi na pytanie „DGP”. W ocenie MF, ponieważ ustawa wyraźnie wskazuje, że ulga przysługuje rodzicom wykonującym władzę rodzicielską, należy stwierdzić, że ulga ta przysługuje także rodzicowi, który ma ograniczoną władzę rodzicielską, natomiast z odliczenia nie może skorzystać ten z rodziców, który na skutek interwencji sądu opiekuńczego został pozbawiony tej władzy, jak również rodzic, wobec którego została ona zawieszona.

W praktyce, oznacza to, że dla odliczenia ulgi prorodzinnej przez podatnika istotne są wyłącznie okoliczności formalnoprawne w postaci wykonywania władzy rodzicielskiej. Nie mają natomiast żadnego znaczenia okoliczności faktyczne, tj. z kim dziecko zamieszkuje, a nawet to, że w praktyce (co nierzadko się zdarza) rodzic, który posiada pełną lub ograniczoną władzę rodzicielską w ogóle nie bierze udziału w wychowaniu dziecka czy nie ponosi kosztów jego utrzymania.