Przykładem złożonych instrumentów finansowych, posiadających wbudowane instrumenty finansowe, są umowy kredytowe, w których należne kwoty są indeksowane (np. w zależności od kursu wymiany waluty obcej, wskaźnika inflacji), opcje wcześniejszego wykupu dłużnego instrumentu finansowego czy też zwykłe umowy najmu lub dzierżawy denominowane w walucie obcej. W takich sytuacjach umowa zasadnicza (w podanych przykładach wartość nominalna kredytu podlegającego spłacie lub ustalona kwota czynszu z tytułu najmu) ulega zmianie, adekwatnie do zmian kursu waluty lub wskaźnika inflacji.

Ustawa o rachunkowości i Międzynarodowe Standardy Rachunkowości wymagają, aby w niektórych sytuacjach jednostka wyodrębniła i wyceniła w księgach rachunkowych wbudowany instrument finansowy. Na podstawie tych postanowień należy wyodrębnić wbudowany instrument finansowy od umowy zasadniczej i ujmować go osobno w sprawozdaniu finansowym, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: zawarta umowa będąca instrumentem finansowym nie jest zaliczana do aktywów przeznaczonych do obrotu lub dostępnych do sprzedaży, których skutki przeszacowania są odnoszone do przychodów lub kosztów finansowych okresu sprawozdawczego; charakter wbudowanego instrumentu oraz ryzyka z nim związane nie są ściśle powiązane z charakterem umowy zasadniczej i ryzykami z niej wynikającymi; możliwe jest wiarygodne ustalenie wartości godziwej wbudowanego instrumentu pochodnego.

Wydzielenie instrumentu pochodnego z umowy powoduje, że umowa zasadnicza ujmowana będzie tak jakby przepływy pieniężne z nią związane nie były modyfikowane. Przykładowo dla umowy handlowej podpisanej w walucie obcej z wbudowanym terminowym kontraktem walutowym (tzw. forwardem), po wydzieleniu instrumentu pochodnego w postaci tego forwardu, ujmiemy w księgach rachunkowych umowę zasadniczą według kursu forward z dnia zawarcia umowy dla daty płatności i jej wartość nie będzie już zmieniana. Zmiany kursu walutowego będą znajdowały odzwierciedlenie w zmianie wartości godziwej wydzielonego instrumentu pochodnego.

Not. EM

dr ANDRÉ HELIN

prezes firmy audytorskiej BDO Numerica